گلواژه‌های حج و عمره صفحه 307

7

أ

ستون حنّانه‌

هنگام بنای مسجدالنبی صلی الله علیه و آله، برای رسول خدا صلی الله علیه و آله منبری در نظر گرفته نشده بود لذا آن حضرت خطبه‌های خویش را کنار تنه درخت خرمایی که به آن تکیه می‌زدند، می‌خواندند. مردی از انصار در روز جمعه ای از ایشان خواست تا منبری برای ایشان بسازد. (1) وقتی منبر آماده شد، پیامبر صلی الله علیه و آله در روز جمعه بر فراز آن رفتند. طبق گفته افرادی چون بخاری، نسائی، دارمی، ابن عساکر، از درختی که حضرت بدان تکیه داده و خطبه می‌خواندند، صدایی شبیه ناله و شیون برخاست، که گویی درخت در فراق پیامبر صلی الله علیه و آله سر داده بود و بیشتر اصحاب آن صدا را شنیده و گریستند. پیامبر صلی الله علیه و آله از منبر پایین آمده و دست ملاطفت بر آن کشیدند، آنگاه درخت آرام شد (2)، به این علت آن را حنّانه گفته‌اند. (3) رسول اکرم دستور داد تا حفره‌ای کنده و آن درخت را در آن دفن کردند. مکان این درخت در کنار استوانه مخلّقه یعنی در سمت مغرب محراب و نمازگاه پیامبر صلی الله علیه و آله و چسبیده به دیوار قبلی مسجد بوده است. (4) شایان ذکر است محل این ستون در غرب محراب قرار دارد. (5) «مُلّای رومی» این واقعه و سخنان پیامبر با این تنه درخت را به این شرح به نظم در آورده است:

استن حنانه از هجر رسول ناله می‌زد همچو ارباب عقول

در میان مجلس وعظ آن‌چنان کز وی آگه گشت هر پیر و جوان

1- به روایت بخاری، زنی از انصار به پیامبر پیشنهاد کرد که غلام من نجار است، اجازه دهید تا منبری بسازد. کنزالعمال، ج 14، ص 58، صحیح بخاری، ج 1، ص 302.

2- تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، ص 212. این روایت رابیش از صد تن از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل‌کرده‌اند و دربرخی از روایات آمده است که پیامبر فرمود: اگر من آن راآرام نمی کردم تا قیامت ناله و فغان سر می‌داد. مشاهد و مشاعر حج، ص 48؛ به نقل از اسدالغابة ج 1، ص 30.

3- حنّانة به معنای بانگ شتر ماده‌ای است که از بچه جدا می‌شود.

4- وفاءالوفاء، ج 1 و 2، ص 388، بحارالانوار، ج 33، ص 350، صحیح بخاری، کتاب المناقب باب علامات النبوه، 55: 3584

5- آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 226- 227.