گلواژه‌های حج و عمره صفحه 433

حرف «ک»

کعبه‌

واژه «کعبه» دو بار در قرآن مجید آمده است؛ «هَدْیاً بالِغَ الْکَعْبَةِ أَوْ کَفَّارَةٌ ...» (1)

و «جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاسِ» (2)

. کعبه (3) در اصل از ماده کعب به معنای برآمدگی پشت پا است، سپس به هر نوع بلندی و برآمدگی اطلاق شده، و اگر به «مکعب» نیز مکعب گفته می‌شود به خاطر آن است که از چهار طرف دارای برآمدگی است. به هرحال این کلمه(کعبه) هم اشاره به بلندی ظاهری خانه خداست و هم رمزی از عظمت و بلندی مقام آن می‌باشد، از طرفی کعبه تاریخچه بسیار طولانی و پرحادثه‌ای دارد و در هر حال این حوادث از عظمت و اهمیت آن سرچشمه می‌گیرد. در مورد علت نام‌گذاری کعبه به این اسم، وجه دیگری ذکر شده است.

چون کعبه به شکل مربع است و عرب این اسم را به هر خانه‌ای که چهارگوش باشد، اطلاق می‌کند، لیکن با کثرت استعمال(وضع تعیّنی) برای خانه خدا عَلم گردید، بنابراین هرگاه اسم کعبه برده می‌شود به خانه خدا انصراف دارد.

اهمیت کعبه به اندازه‌ای است که ویران کردن آن در روایات اسلامی در ردیف قتل پیامبر و امام قرار گرفته، نگاه کردن به آن عبادت، طواف کردن بر گرد آن از بهترین اعمال است. امام باقر علیه السلام می‌فرماید:

«وَ لا یَنْبَغِی لأَحَدٍ أَنْ یَرْفَعَ بِنَاءً فَوْقَ الْکَعْبَةِ» (4)

شایسته نیست کسی خانه خود را برتر از کعبه بسازد.

ولی باید توجه داشت که اهمیت و احترام کعبه هرگز به خاطر ساختمان آن نیست، زیرا به گفته

1- سوره مائده، آیه 95.

2- همان، آیه 97.

3- تاریخ القویم، ج 2، ص 463.

4- تفسیر نمونه، ج پنجم، ص 91 به نقل از سفینة البحار، ج 2، ص 482، من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 165.