گلواژه‌های حج و عمره صفحه 457

ذی‌حجة بیشتر طول نمی‌کشد(نه تا آخر آن)، این جهت با محسوب شدن ذیحجه به عنوان یکی از ماه‌های حج منافات ندارد، زیرا پس از بازگشت از منا، طواف و نماز آن، سعی و طواف نساء و نماز آن را آخر ذی‌حجه می‌توان انجام داد. (1) 2

أ

ماه‌های حرام‌

از دوازده ماه قمری چهار ماه محرّم، رجب، ذیقعده و ذیحجه ماه‌های حرام شناخته می‌شوند که هر گونه جنگ و نبرد در آنها حرام شمرده شده است. سه ماه پشت سر هم و یک ماه(رجب) جدا از بقیه است. قرآن مجید نیز به این موضوع اشاره دارد:

«إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ» (2)

؛ مقدار ماه‌ها نزد خدا در کتاب آفرینش از آن روز که آسمان و زمین را آفرید، دوازده ماه است. از این دوازده ماه، چهار ماه، ماه حرام است که هر گونه جنگ و نبرد در آن حرام است.

از پاره‌ای روایات استفاده می‌شود که تحریم جنگ در این چهار ماه، علاوه بر آیین ابراهیم، در آیین یهود و مسیح و سایر آیین‌های آسمانی نیز بوده است. (3) فلسفه ماه‌های حرام

ماه‌هایی که در جاهلیت محترم شمرده می‌شد و مردم آن عصر در آن ماه‌ها دست از قتال و نبرد می‌کشیده‌اند، این شیوه را دین اسلام مهر تأیید نهاد و عملًا بدان روش ادامه داد، و آنها چهار ماه از ماه‌های دوازده گانه قمری می‌باشند، یعنی ماه رجب، ذیقعده، ذیحجه و محرم (4). تحریم جنگ در این چهار ماه یکی از طرق پایان دادن به جنگ‌های طولانی و وسیله‌ای برای دعوت به صلح و آرامش

1- فرهنگنامه حج و عمره و اماکن مربوطه، صدر طباطبایی، ص 22.

2- توبه: 37

3- تفسیر نمونه، ج 7، ص 406؛ به نقل از تفسیر برهان، ج 2، ص 122

4- معارف و معاریف، دائرة المعارف جامع اسلامی، ج نهم، ص 46.