تفسیر آیات حج : ویژه جوانان صفحه 10

3. تاریخ

تاریخ یکی از منابع معرفتی بشر است. تاریخ پیامبران (1) و اولیای الهی که در قرآن کریم بیان شده است، مثل داستان ساخت کعبه به دست ابراهیم و اسماعیل(علیهما السلام)، (2) دارای اسرار و پیام های بسیاری است.

همچنین حکایاتی که در کتاب های حدیثی و تاریخی معتبر آمده است، مثل جریان آدم(علیه السلام) و حواء و همچنین هاجر در صفا و مروه (3)، درگیری ابراهیم(علیه السلام) با شیطان (4) و مانند آنها، بسیاری از اسرار حج را برای ما روشن می سازد.

بنابراین تاریخ انبیای الهی سنت ساز است، نه تاریخ صرف. البته استفاده از تاریخ پیامبران و اولیای الهی در استنباط اسرار حج، نیازمند بررسی روایات آنها از نظر سند و دلالت است.

4. عقل

عقل به دو معنا به کار می رود: برهان عقلی و قوه تفکر، (5) که در واقع امکان کاربرد دو معنا در مورد حج وجود دارد؛ یعنی اگر ما به وسیله برهان عقلی اسراری از حج را کشف کردیم، آن مطلب معتبر است؛ چراکه عقل، حجت باطنی است. همچنین اگر با تفکر و خردورزی هم

1- (1) . هرچند تاریخ پیامبران و اولیای الهی که در قرآن و احادیث آمده است، بخشی از دو منبع قبلی (قرآن و سنت) به شمار می آید، اما به علت اهمیت آنها و نیز به سبب آنکه بخشی از تاریخ، خارج از قرآن و حدیث مصطلح است، این منبع را جداگانه ذکر کردیم.
2- (2) . ر.ک: بقره: 125- 129 و آل عمران: 96 و 97.
3- (3) . ر.ک: بحارالانوار، ج 99، صص 233 و 234 و علل الشرایع، ص 432.
4- (4) . همان، ص 234.
5- (5) . ر.ک: مفردات راغب اصفهانی، ماده «عقل».