تفسیر آیات حج : ویژه جوانان صفحه 133

«مسجدالحرام» در اینجا، به کل مکه اشاره دارد. ولی دلیل محکمی بر این مطلب نداریم. (1)

4. «الحاد» در اصل به معنای انحراف از اعتدال است و مقصود این است کسانی که با توسل به ستم، از حد اعتدال خارج می شوند و در آن سرزمین مرتکب خلاف می شوند، گناه بزرگی انجام می دهند که کیفر

انجام دادن آن در مکه، از جاهای دیگر شدیدتر است. (2)

5. در برخی احادیث اهل بیت(علیهم السلام) آمده است که کشتن و زدن کبوتران مسجدالحرام و حتی تکبر ورزیدن یا هرگونه ستمی، به منزله الحاد در آن سرزمین است. (3)

6. مقصود از «ظلم» در این آیه، «شرک» یا حلال شمردن «محرمات الهی» است. ولی به نظر می رسد که واژه ظلم، معنای وسیعی دارد که هرگونه گناهی را شامل می شود که شرک یکی از مصادیق آن است.

آموزه ها و پیام ها

1. مانع راه خدا و مسجدالحرام نشوید که کیفر شدیدی دارد.

2. مسجدالحرام یا مکه، مکان مقدسی است که برای عبادت همه مردم قرار داده شده است.

1- (1) . در این مورد به آیه اول سوره اسراء تمسک شده است که معراج را از مسجدالحرام معرفی کرده است؛ درحالی که شروع معراج از بیرون مسجدالحرام حتمی نیست؛ ر.ک: تفسیر نمونه، ج 14، ص 64.
2- (2) . ازاین رو برخی فقها احتمال داده اند که اگر کسی در حرم مکه مرتکب گناهی شود، افزون بر حد شرعی، مستحق تعزیر اضافی نیز است؛ ر.ک: کنز العرفان، ج 1، ص 335.
3- (3) . کافی، ج 4، ص 227؛ من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 252؛ تفسیر صافی، ج 3، ص 372؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 233.