تفسیر آیات حج : ویژه جوانان صفحه 28

نکته ها و اشاره ها

1. برخی مفسران حکایت کرده اند، هنگامی که به ابراهیم دستور داده شد حج را به مردم اعلام کند، او گفت: «خداوندا صدای من به جهانیان نمی رسد». ولی خدا فرمود: «تو اعلام کن. رساندن آن به عهده من است». (1)

2. هنگامی که به ابراهیم(علیه السلام) دستور داده شد حج را به مردم اعلام کند، او بر محل «مَقام» (2) درمسجدالحرام رفت و رو به سوی شرق و غرب جهان کرد و صدا زد: «ای مردم! حج خانه خدا بر شما نوشته شده است. پس دعوت پروردگارتان را اجابت کنید».

خدا نیز صدای او را به گوش جهانیان و حتی نسل های بعدی رساند و مردم همه ساله به ندای او پاسخ مثبت می دهند و لبیک گویان به طرف مکه می روند. (3)

بنابراین تمام کسانی که به حج می روند، در حقیقت دعوت رب جلیل و فراخوان ابراهیم خلیل را لبیک می گویند.

3. «فجٍّ عمیقٍ» به معنای «فاصله میان دو کوه و درّه ژرف» و در اینجا به معنای «جاده های وسیع و دور» است؛ یعنی مردم برای برگزاری حج، راه های طولانی و دره ها را می پیمایند.

1- (1) . تفسیر نمونه، ج 14، ص 69.
2- (2) . مقام ابراهیم، سنگی کوچک است که کنار کعبه قرار دارد و در عصر ما در محفظه ای شیشه ای نگهداری می شود.
3- (3) . عوالی اللآلی، ابن ابی جمهور احسائی، ج 4، ص 35؛ بحارالانوار، ج 12، ص 116و ج 96، ص182؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 488؛ روح المعانی و تفسیر کبیر، ذیل آیه.