- دیباچه 1
- اشاره 5
- 2. اشاره ای به تاریخچه تفسیر 6
- 1. تعریف تفسیر 6
- روش ها و گرایش های تفسیری 7
- 1. قرآن 9
- منابع استنباط و استخراج اسرار حج 9
- 2. سنت 9
- 4. عقل 10
- 5. سخنان دانشمندان و عارفان 11
- سیمای کلی آیات حج در قرآن 12
- رابطه قرائت قرآن و حج 15
- اشاره 18
- احکام عمره 19
- آیات مرتبط با عمره 20
- اشاره 22
- شرط استطاعت در وجوب حج 23
- فراخوان جهانیان به حج 27
- اقسام حج (تمتع، قِران و افراد) 32
- زمان حج 35
- ماه های مخصوص حج 35
- گاه شمار طبیعی حج 38
- حج در ماه های حرام 41
- اعمال حج 43
- خلاصه ای از اعمال حج 43
- اشاره 43
- دعای حضرت ابراهیم(علیه السلام) 44
- اعمال حج از نشانه های الهی 47
- چیزهای ممنوع در حال احرام 49
- احرام و محرمات آن 49
- طواف 53
- اشاره 55
- سعی بین صفا و مروه 55
- اسرار صفا و مروه در آیینه احادیث 58
- یاد خدا در عرفات و مشعر 63
- وقوف در عرفات و مشعر و منا 63
- یکرنگی با مردم در حرکت حاجیان به سوی منا 66
- اشاره 66
- اسرار و معارف توقف در مشعر 81
- اسرار و معارف توقف در منا 85
- تقسیم بندی گوشت قربانی 89
- قربانی 89
- اعمال حج همراه با اخلاص 93
- یاد خدا هنگام قربانی کردن 94
- اشاره 100
- مکه، مادر شهرها (ام القری) 101
- مکه 101
- کعبه نخستین عبادتگاه بشر 103
- مکه شهر با امنیت و پربرکت 107
- مکه شهری که می توان به آن قسم خورد 109
- مکه شهر پرجاذبه و پربرکت و محل برپایی نماز 111
- ماجرای حمله فیل سواران به مکه و دفاع الهی از آن 114
- پرستش پروردگار کعبه و فلسفه آن 118
- مسجدالحرام پایگاه اول معراج 120
- مسجدالحرام 120
- مسجدالحرام قبله مسلمانان 122
- جنگ در مسجدالحرام ممنوع 127
- پاسداشت مسجدالحرام 130
- کیفر حرمت شکنان مسجدالحرام 131
- کعبه 134
- نشانه های الهی اطراف کعبه و امنیت آن 134
- کعبه، نخستین عبادتگاه مردم 134
- بازسازی کعبه 134
- آماده سازی و پاکسازی کعبه 136
- مقام ابراهیم(علیه السلام) محل نماز 137
- کعبه، خانه ای باستانی برای عبادت بشر 139
- یاد خدا در ایام نورانی 140
- یثرب نام قدیمی مدینه 143
- مدینه شهر احزاب و گروه ها 144
- مساجد خوب و بد در مدینه 146
- مباهله 148
- غدیر 153
- اشاره 156
- برائت 156
- ذکر و دعا در ایام حج 158
- از خدا می خواهند که تسلیم فرمان او باشند که در واقع تسلیم، بالاترین مقام هاست.
- درخواست مقام تسلیم و مسلمان شدن برای نسل خویش می کنند.
- از خدا می خواهند که راه و رسم پرستش الهی مثل اعمال حج را به ایشان نشان دهد. (1)
- از خدا تقاضای توبه و بازگشت می کنند؛ یعنی از او می خواهند که توبه شان را بپذیرد و رحمت خود را بر آنان فرو ریزد.
2. ابراهیم(علیه السلام) که الگوی مؤمنان است، برای نسل خود بسیار دعا می کند. تفکیک دعا برای خود و نسل آینده، می تواند اشاره ظریفی به اختلاف نسل ها و لزوم جلوگیری از گسست نسل ها باشد و چون نسل بعدی ممکن است از روش های نسل قبل پیروی نکند، نیازمند تربیت و برنامه مربوط به خود است.
آری، توجه به فرزندان و نسل آینده در دعاها، نوعی دورنگری عاقلانه و خداپسندانه است، که بیانگر وسعت نظر و عشق درونی است و چه نیکوست که ما هم به ابراهیم(علیه السلام) اقتدا کنیم.
3. دعای ابراهیم(علیه السلام) درباره آموزش راه و رسم عبادتی مثل حج، به ما می آموزد که عبادت و بندگی خدا راه و روش خاصی دارد که باید آن را از خود خدا آموخت؛ وگرنه ممکن است انسان گرفتار انواع خرافات و انحرافات شود.
1- (1) . واژه «مناسک» از ریشه «نسک» به معنای عبادت است و در اصطلاح، به اعمال عبادی و راه و رسم انجام دادن حج گفته می شود.