- دیباچه 1
- اشاره 5
- 1. تعریف تفسیر 6
- 2. اشاره ای به تاریخچه تفسیر 6
- روش ها و گرایش های تفسیری 7
- منابع استنباط و استخراج اسرار حج 9
- 1. قرآن 9
- 2. سنت 9
- 4. عقل 10
- 5. سخنان دانشمندان و عارفان 11
- سیمای کلی آیات حج در قرآن 12
- رابطه قرائت قرآن و حج 15
- اشاره 18
- احکام عمره 19
- آیات مرتبط با عمره 20
- اشاره 22
- شرط استطاعت در وجوب حج 23
- فراخوان جهانیان به حج 27
- اقسام حج (تمتع، قِران و افراد) 32
- ماه های مخصوص حج 35
- زمان حج 35
- گاه شمار طبیعی حج 38
- حج در ماه های حرام 41
- اعمال حج 43
- خلاصه ای از اعمال حج 43
- اشاره 43
- دعای حضرت ابراهیم(علیه السلام) 44
- اعمال حج از نشانه های الهی 47
- احرام و محرمات آن 49
- چیزهای ممنوع در حال احرام 49
- طواف 53
- سعی بین صفا و مروه 55
- اشاره 55
- اسرار صفا و مروه در آیینه احادیث 58
- یاد خدا در عرفات و مشعر 63
- وقوف در عرفات و مشعر و منا 63
- یکرنگی با مردم در حرکت حاجیان به سوی منا 66
- اشاره 66
- اسرار و معارف توقف در مشعر 81
- اسرار و معارف توقف در منا 85
- تقسیم بندی گوشت قربانی 89
- قربانی 89
- اعمال حج همراه با اخلاص 93
- یاد خدا هنگام قربانی کردن 94
- اشاره 100
- مکه، مادر شهرها (ام القری) 101
- مکه 101
- کعبه نخستین عبادتگاه بشر 103
- مکه شهر با امنیت و پربرکت 107
- مکه شهری که می توان به آن قسم خورد 109
- مکه شهر پرجاذبه و پربرکت و محل برپایی نماز 111
- ماجرای حمله فیل سواران به مکه و دفاع الهی از آن 114
- پرستش پروردگار کعبه و فلسفه آن 118
- مسجدالحرام 120
- مسجدالحرام پایگاه اول معراج 120
- مسجدالحرام قبله مسلمانان 122
- جنگ در مسجدالحرام ممنوع 127
- پاسداشت مسجدالحرام 130
- کیفر حرمت شکنان مسجدالحرام 131
- کعبه 134
- نشانه های الهی اطراف کعبه و امنیت آن 134
- کعبه، نخستین عبادتگاه مردم 134
- بازسازی کعبه 134
- آماده سازی و پاکسازی کعبه 136
- مقام ابراهیم(علیه السلام) محل نماز 137
- کعبه، خانه ای باستانی برای عبادت بشر 139
- یاد خدا در ایام نورانی 140
- یثرب نام قدیمی مدینه 143
- مدینه شهر احزاب و گروه ها 144
- مساجد خوب و بد در مدینه 146
- مباهله 148
- غدیر 153
- اشاره 156
- برائت 156
- ذکر و دعا در ایام حج 158
3. مقصود از تقوای دل، همان پارسایی درونی انسان است؛ یعنی بزرگداشت نشانه های الهی که به قصد و نیت انسان وابسته است. وقتی دل انسان خودنگه دار و پارسا شد، بروز عملی پیدا می کند و تقوای روح و احساس مسئولیت انسان در برابر فرمان های الهی، در جسم و اعمال او تبلور می یابد. بنابراین احترام و بزرگداشت شعارهای الهی، نشانه تقوای درونی است.
4. مفسران قرآن درباره «شعائر» چند تفسیر ارائه کرده اند:
الف) مقصود از «شعائرالله» همان حیوانات قربانی حج است که خدا اجازه داده است تا فرا رسیدن زمان قربانی، از منافع آنها استفاده کنید و سپس در مکه آنها را قربانی نمایید.
ب) مقصود از «شعائرالله»، مجموع اعمال حج است که برای شما تا قیامت در آنها منافعی وجود دارد.
ج) مقصود از «شعائرالله»، مجموع برنامه های چشمگیر اسلام است که خدا تا پایان جهان در آنها برای شما منافعی قرار داده است. سپس پاداش شما بر آفریننده خانه کعبه است. (1) البته مانعی ندارد که هر سه تفسیر مقصود آیه باشد.
5. از برخی احادیث و حکایات تاریخی استفاده می شود که گروهی از مسلمانان عقیده داشتند که هرگاه حیوان قربانی تعیین شد، نباید بر آن سوار شد و شیر آن را دوشید. اما قرآن کریم این عقیده غلط را ردّ کرد و
1- (1) . ر.ک: تفسیر نمونه، ج 14، ص 100.