- دیباچه 1
- اشاره 5
- 1. تعریف تفسیر 6
- 2. اشاره ای به تاریخچه تفسیر 6
- روش ها و گرایش های تفسیری 7
- منابع استنباط و استخراج اسرار حج 9
- 2. سنت 9
- 1. قرآن 9
- 4. عقل 10
- 5. سخنان دانشمندان و عارفان 11
- سیمای کلی آیات حج در قرآن 12
- رابطه قرائت قرآن و حج 15
- اشاره 18
- احکام عمره 19
- آیات مرتبط با عمره 20
- اشاره 22
- شرط استطاعت در وجوب حج 23
- فراخوان جهانیان به حج 27
- اقسام حج (تمتع، قِران و افراد) 32
- زمان حج 35
- ماه های مخصوص حج 35
- گاه شمار طبیعی حج 38
- حج در ماه های حرام 41
- خلاصه ای از اعمال حج 43
- اعمال حج 43
- اشاره 43
- دعای حضرت ابراهیم(علیه السلام) 44
- اعمال حج از نشانه های الهی 47
- احرام و محرمات آن 49
- چیزهای ممنوع در حال احرام 49
- طواف 53
- سعی بین صفا و مروه 55
- اشاره 55
- اسرار صفا و مروه در آیینه احادیث 58
- یاد خدا در عرفات و مشعر 63
- وقوف در عرفات و مشعر و منا 63
- یکرنگی با مردم در حرکت حاجیان به سوی منا 66
- اشاره 66
- اسرار و معارف توقف در مشعر 81
- اسرار و معارف توقف در منا 85
- تقسیم بندی گوشت قربانی 89
- قربانی 89
- اعمال حج همراه با اخلاص 93
- یاد خدا هنگام قربانی کردن 94
- اشاره 100
- مکه، مادر شهرها (ام القری) 101
- مکه 101
- کعبه نخستین عبادتگاه بشر 103
- مکه شهر با امنیت و پربرکت 107
- مکه شهری که می توان به آن قسم خورد 109
- مکه شهر پرجاذبه و پربرکت و محل برپایی نماز 111
- ماجرای حمله فیل سواران به مکه و دفاع الهی از آن 114
- پرستش پروردگار کعبه و فلسفه آن 118
- مسجدالحرام 120
- مسجدالحرام پایگاه اول معراج 120
- مسجدالحرام قبله مسلمانان 122
- جنگ در مسجدالحرام ممنوع 127
- پاسداشت مسجدالحرام 130
- کیفر حرمت شکنان مسجدالحرام 131
- کعبه 134
- کعبه، نخستین عبادتگاه مردم 134
- نشانه های الهی اطراف کعبه و امنیت آن 134
- بازسازی کعبه 134
- آماده سازی و پاکسازی کعبه 136
- مقام ابراهیم(علیه السلام) محل نماز 137
- کعبه، خانه ای باستانی برای عبادت بشر 139
- یاد خدا در ایام نورانی 140
- یثرب نام قدیمی مدینه 143
- مدینه شهر احزاب و گروه ها 144
- مساجد خوب و بد در مدینه 146
- مباهله 148
- غدیر 153
- اشاره 156
- برائت 156
- ذکر و دعا در ایام حج 158
«مشعرالحرام» یاد کنید و او را یاد کنید همان گونه که شما را راهنمایی کرد و [شما] پیش از آن، بی شک از گمراهان بودید.
شأن نزول
درباره بخش نخست آیه حکایت شده است که مردم در زمان جاهلیت، معامله، تجارت، حمل مسافر و بارکشی را در موسم حج، حرام و گناه می دانستند. آنها خیال می کردند اگر کسی هنگام مراسم حج چنین کارهایی کند، حج او باطل می شود. ازاین رو مسلمانان منتظر بودند که بدانند آیا احکام جاهلی همچنان باقی می ماند، یا اسلام آنها را بی ارزش اعلام می کند.
آیه فوق نازل شد و توهّم جاهلی «گناه بودن معامله در موسم حج» را نادرست خواند و اعلام کرد که در موسم حج، معامله و تجارت هیچ اشکالی ندارد که مردم از بخشش خدا استفاده کنند و سودی به دست آورند. (1)
نکته ها و اشاره ها
1. عرفات بیابان وسیعی است در حدود بیست کیلومتری مکه که حاجیان از ظهر تا غروب روز نهم ذی الحجه برای انجام دادن مرحله ای از حج در آنجا می مانند. واژه «عرفات» در اصل به معنای شناخت و عرفان است. در مورد نامگذاری این بیابان به عرفات، احتمالات متعددی بیان شده است؛ از جمله اینکه وقتی پیک وحی، اعمال حج را به ابراهیم(علیه السلام) نشان داد، ابراهیم به او گفت: «عَرَفتُ»؛ «شناختم». همچنین این سرزمین، محیط بسیار آماده ای برای معرفت خدا و شناسایی ذات
1- (1) . اسباب النزول، ص 34؛ نورالثقلین، ج 1، ص 195؛ مجمع البیان، ج 1، ص 294.