- دیباچه 1
- اشاره 5
- 2. اشاره ای به تاریخچه تفسیر 6
- 1. تعریف تفسیر 6
- روش ها و گرایش های تفسیری 7
- 1. قرآن 9
- منابع استنباط و استخراج اسرار حج 9
- 2. سنت 9
- 4. عقل 10
- 5. سخنان دانشمندان و عارفان 11
- سیمای کلی آیات حج در قرآن 12
- رابطه قرائت قرآن و حج 15
- اشاره 18
- احکام عمره 19
- آیات مرتبط با عمره 20
- اشاره 22
- شرط استطاعت در وجوب حج 23
- فراخوان جهانیان به حج 27
- اقسام حج (تمتع، قِران و افراد) 32
- زمان حج 35
- ماه های مخصوص حج 35
- گاه شمار طبیعی حج 38
- حج در ماه های حرام 41
- اعمال حج 43
- خلاصه ای از اعمال حج 43
- اشاره 43
- دعای حضرت ابراهیم(علیه السلام) 44
- اعمال حج از نشانه های الهی 47
- چیزهای ممنوع در حال احرام 49
- احرام و محرمات آن 49
- طواف 53
- اشاره 55
- سعی بین صفا و مروه 55
- اسرار صفا و مروه در آیینه احادیث 58
- یاد خدا در عرفات و مشعر 63
- وقوف در عرفات و مشعر و منا 63
- یکرنگی با مردم در حرکت حاجیان به سوی منا 66
- اشاره 66
- اسرار و معارف توقف در مشعر 81
- اسرار و معارف توقف در منا 85
- تقسیم بندی گوشت قربانی 89
- قربانی 89
- اعمال حج همراه با اخلاص 93
- یاد خدا هنگام قربانی کردن 94
- اشاره 100
- مکه، مادر شهرها (ام القری) 101
- مکه 101
- کعبه نخستین عبادتگاه بشر 103
- مکه شهر با امنیت و پربرکت 107
- مکه شهری که می توان به آن قسم خورد 109
- مکه شهر پرجاذبه و پربرکت و محل برپایی نماز 111
- ماجرای حمله فیل سواران به مکه و دفاع الهی از آن 114
- پرستش پروردگار کعبه و فلسفه آن 118
- مسجدالحرام پایگاه اول معراج 120
- مسجدالحرام 120
- مسجدالحرام قبله مسلمانان 122
- جنگ در مسجدالحرام ممنوع 127
- پاسداشت مسجدالحرام 130
- کیفر حرمت شکنان مسجدالحرام 131
- کعبه 134
- نشانه های الهی اطراف کعبه و امنیت آن 134
- کعبه، نخستین عبادتگاه مردم 134
- بازسازی کعبه 134
- آماده سازی و پاکسازی کعبه 136
- مقام ابراهیم(علیه السلام) محل نماز 137
- کعبه، خانه ای باستانی برای عبادت بشر 139
- یاد خدا در ایام نورانی 140
- یثرب نام قدیمی مدینه 143
- مدینه شهر احزاب و گروه ها 144
- مساجد خوب و بد در مدینه 146
- مباهله 148
- غدیر 153
- اشاره 156
- برائت 156
- ذکر و دعا در ایام حج 158
شهودی) و نیز روش تفسیر به رأی که ممنوع و حرام است؛ (1) همان طور که گرایش های اجتماعی، فقهی، کلامی، فلسفی، ادبی و... در تفسیر به وجود آمده است. (2)
این روش ها گاهی به صورت تفسیر ترتیبی (از ابتدای هر سوره تا پایان آن) و گاهی به صورت تفسیر موضوعی به انجام رسیده است. البته توضیح تاریخ تفسیر و بیان روش ها و گرایش ها از اهداف و حوصله این نوشتار خارج است. تنها در این قسمت به بیان چند نکته بسنده می کنیم:
نکته ها
1. تفسیر قرآن، دانش شریف و مهمی است. همان طور که قرآن ثقل اکبر است، دانش تفسیر و علوم قرآن نیز با عظمت است و امروزه به صورت یک رشته مستقل در علوم اسلامی پی گیری می شود. البته در دانش های دیگر، همچون فقه و کلام اسلامی نیز از دانش تفسیر استفاده می شود.
2. هدف قرآن، تربیت و هدایت انسان به سوی خداست. ازاین رو لازم است قرآن پژوه به این هدف اساسی توجه داشته باشد و بکوشد دردهای اجتماعی، اخلاقی و عقیدتی خود را با قرآن درمان، و زندگی خود را بر مبنای آیات آن سازگار کند.
3. دانش تفسیر، مراتب و درجات متعددی دارد و برای فهم و تفسیر کامل هر آیه یا موضوع قرآنی، لازم است از تمام روش ها و گرایش های
1- (1) . ر.ک : منطق تفسیر2، روش ها و گرایش های تفسیری، از نگارنده؛ روش های تفسیر قرآن، مؤدب؛ روش ها و گرایش های تفسیری، علوی مهر.
2- (2) . همان.