امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 154

از جمله،سیاستهای عمر این بود که بر خلاف پیامبر (ص) که مقرری را یکسان میان مسلمانان تقسیم می کرد دستور داد بعضی از مسلمانان بر برخی دیگر در دریافت مقرری برتری یابند.ابو بکر نیز همان گونه عمل کرد.اما عمر،مردم را در پرداخت مقرری از بیت المال به چند طبقه تقسیم کرد،و هنگامی که علت آن را پرسیدند،سخن معروف خود را گفت:

«من کسی را که به جنگ پیامبر رفته است مانند آن کسی قرار نمی دهم که همراه پیامبر (ص) خدا به نبرد پرداخته است.»پس،از مهاجران و انصاری که در جنگ بدر شرکت کرده بودند،شروع کرد،و برای هر فرد از ایشان سالیانه پنج هزار درهم مقرر داشت.او برای کسانی که در جنگ احد،حاضر بودند،چهار هزار،و برای فرزندان مبارزان جنگ بدر دو هزار مقرر ساخت،بجز حسن و حسین (ع) که ایشان را به خاطر خویشاوندی با پیامبر (ص) در مقرری به پدرشان ملحق کرد،و نیز برای عباس عموی پیامبر مقرری برقرار ساخت.و برای هر کدام از همسران پیامبر (ص) دوازده هزار درهم تعیین کرد.

برای مهاجران پیش از فتح مکه سه هزار،و برای اسلام آورندگان زمان فتح مکه دوهزار،دو هزار،مقرری تعیین کرد.آن گاه،برای دیگر مردم نسبت به وضع و کیفیت قرائت قرآن و جهادشان مبلغی تعیین کرد.او سپس،برای باقیمانده مردم نیز نوعی مقرری تعیین کرد:برای مسلمانانی که همراه آنان به مدینه آمده بودند،هر کدام بیست

و پنج دینار،اضافه کرد و برای اهل یمن و قیس (14) در شام و عراق مقرریهایی معین ساخت که میان دو تا سیصد درهم،دور می زد،و کسی را از سیصد درهم کمتر نمی داد (15) .

خلیفه در ترجیح دادن مجاهدان و پیشتازان در اسلام هدفی جز خیر نداشت.از نظر او،برای پرداخت مقرری به خویشان پیامبر،بیش از سهم دیگران،دلیل موجهی وجود داشته است و شایسته بوده است تا به آنان بیش از آنچه می داد،بدهد زیرا آنان خویشاوندانی اند که خداوند صدقات را برایشان حرام ساخته و در قرآن حداقل یک ششم خمس غنایم را برایشان واجب کرده است.

«و بدانید که خمس اموالی که به غنیمت گرفته اید از آن خدا و پیامبر و برای خویشاوندان، یتیمان،درماندگان و در راه ماندگان است،اگر به خدا و آنچه بر بنده مان یوم الفرقان در روزی که آن دو گروه به هم رسیدند،نازل کردیم،ایمان دارید.و خداوند بر هر چیزی تواناست (16) .

اما توجیه شرعی برتری دادن مجاهدان بدر بر مجاهدان احد و مجاهدان احد،بر کسانی که پیش از فتح مکه اسلام آوردند و مسلمانان پیش از فتح مکه،بر کسانی که روز فتح آن شهر، مسلمان شدند و رجحان دادن کسانی که روز فتح مکه اسلام آوردند بر کسانی که پس از فتح مسلمان شدند،کاری است بس دشوار;بویژه این که رسول خدا (ص) مقرری را میان مسلمانان یکسان تقسیم می کرده است.

براستی این گفتار خلیفه که من کسانی را که با پیامبر جنگیدند همچون کسانی که دوشادوش پیامبر خدا به نبرد پرداختند،یکسان قرار نمی دهم ،هنگامی که منظور از برتری، امتیاز در مقام و منزلت باشد،جمله ای خطابی و شاعرانه و گیرا و درست خواهد بود.حتی اگر خلیفه از دارایی خود میان اصحاب

برتری می داد،بی تردید این ترجیح،عمل صحیحی بود،اما هنگامی که این امتیاز میان آنان از مالی است که همه مسلمانان یکسان مالک آنند (و این چیزی است که تقسیم یکنواخت پیامبر (ص) گواه بر آن است) ،این برتری دادن،در قیقت بخشیدن از دارایی دیگران به نخستین مجاهدان است.اگر ایشان شایستگی این فزونی را داشتند،رسول خدا آنان را محروم نمی ساخت،زیرا اگر چنین حقی داشتند پیامبر می بایست به خود آنان مرحمت می کرد،نه آن که آن را به دیگر مسلمانان بپردازد،چرا که پیامبر مقدار اضافی را که حق مجاهدان پیشین بوده است میان توده مسلمانان تقسیم می کرده است.در این صورت،یا باید بگوییم که پیامبر (ص) نخستین مجاهدان را از آن مقدار زیاده که حق آنان بوده است محروم داشته است و یا بگوییم که عمر توده مسلمانان را از حقشان در آن مالی که به مجاهدان پیشین زیادی می داد محروم کرده است.کدام گفته را اختیار کنیم؟!!

طبقه ممتاز