امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 232

نتیجه گیری

با همه اینها،ما درباره رهبران سه گانه جز خوبی حق نداریم بگوییم و باید برای ایشان و برادرانمان که پیش از ما ایمان آورده اند آمرزش بخواهیم.در حقیقت کار ایشان و عملی که انجام داده اند مربوط می شود به خدا و اوست که باید درباره عمل ایشان حکم کند،و لیکن در این جا مسایلی هست که حق داریم آنها را از این رویدادها نتیجه گیری کنیم،از آن جمله:

(1) اگر آن رهبران بزرگ،ریختن این همه خون را در راه تحقق هدفهای خویش حلال می شمرده اند،پس،منطقی نیست که سنتها و احادیث روایت شده آنان را حجت بدانیم،مگر با آنچه از طریق

دیگر مورد اعتماد از پیامبر (ص) نقل کرده اند موافقت و همخوانی داشته باشد. توضیح آن که،کسانی که نقض بیعت نیکان و بر افروختن آتش جنگی از این دست را میان مسلمانان حلال بشمارند از اشخاص عادلی که روایتهای،ایشان مورد قبول باشد نخواهد بود، زیرا کسی که به ریختن خونها اهمیت ندهد از نقل روایت نادرست هم اجتناب نخواهد کرد.

(2) هر گاه برای مسلمانان جایز نباشد که درباره ام المؤمنین،طلحه و زبیر جز خوبی بگویند، با این که ایشان با امیر المؤمنین و برادر پیامبر (ص) ،به مبارزه برخاستند،پس به مصلحت مسلمانان نیست تا درباره کسانی نیز که از صحابه بزرگ،خلفا و یا دیگران،انتقاد می کنند و یا موضع غیر دوستانه ای نسبت به آنان می گیرند،جز سخن خیر بگویند،زیرا جنگ با صحابی بزرگ در نزد خدا بزرگتر است تا انتقاد و یا موضعگیری غیر دوستانه در برابر او.

البته مسلمانان بر خود لازم می بینند تا رهبران سه گانه را احترام کنند،و از خدا برای آنها رضامندی و آمرزش بخواهند،با وجود این که،به نبرد و پیکار با رئیس خاندان پیامبر (ص) و برادرش[امام علی] (و اگر فرصتی دست می داد به کشتن او) اقدام کردند.بنابراین منطقی خواهد بود تا همان موضعگیری را نیز درباره کسانی داشته باشندکه نسبت به بقیه افراد از بزرگان اصحاب موضعی غیر دوستانه دارند،زیرا قانون اسلامی امتیاز بردار نیست.آنچه بر این رهبران سه گانه منطبق است لازم است بر بقیه مسلمانان نیز انطباق داده شود.

زمانی بود که انتقاد از یک صحابی بر مردم حرام نبود.و انتقاد مسلمانان نسبت به خلفا به قصد افترا به آنان نبود،بلکه آن کار را با این انگیزه فکری می کردند که اعتقاد داشتند;خلفا گاهی صواب و گاهی

خطا می کنند.

رهبران سه گانه با علی جنگیدند،با این که می دانستند بر خطایند،پس،اگر ما باید اینان را ارج نهیم،و درباره ایشان خیر بگوییم;بنابراین حق نداریم بر گروهی از مسلمانان خرده گیریهایی کنیم که عمل آنها کمتر از قتل و جنگ است،و همچنین حق نداریم،همانند عوام مسلمانان به کفر و فسق آنان حکم کنیم.از منطق و انصاف به دور است که بعضی از مسلمانان به بعضی دیگر به خاطر عقاید آنان پیرامون رویدادهای تاریخی اسلام و شخصیتهای اسلامی-تا وقتی که آن عقاید با صریح قرآن و یا سنت متواتر پیامبر (ص) که اجماع امت بر آن است،مخالفت نداشته باشد-نسبت فسق دهند.در قرآن و سنت مورد اجماع چنان چیزی وجود ندارد که انتقاد از بزرگان صحابه،و یا موضعگیری نسبت به آنان را به نحوی که با موضع توده مسلمانان هماهنگ نباشد،ممنوع اعلام کند.

براستی مسلمانانی که عقاید مختلف،درباره اصحاب پیامبر (ص) دارند-علی رغم اختلاف عقیده شان در این مورد-به حکم قرآن،برادرند،و دوری از هم و کاشتن تخم کینه در دل یکدیگر،و یا درباره دین و ایمان،هم را متهم ساختن،بر آنان حرام است.