امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 264

امام (ع) با سپاه خود به نهروان رفت،جایی که خوارج اردو زده بودند،نزد ایشان پیغام فرستاد کشندگان برادران مسلمانمان را که در بین شما هستند،به ما بدهید تا حد شرعی بر آنها جاری شود.و پس از آن کاری با شما ندارم،شما را به حال خود رها می کنم تا با مردم شام ملاقات کنم.و شاید خداوند دلهای شما را منقلب کند،و از حال کنونی تان،به راه خیر برگرداند.ایشان در جواب گفتند ما همه قاتلان ایشان هستیم و ما خون شما و خون آنها را حلال می دانیم.

امام (ع) خود نزد آنها آمد و ایشان را مخاطب قرار داد و فرمود:ای جمعیتی که شما را عداوت لجبازی سبب شده تا خروج کنید و هوای نفس شما را از حق بازداشته و شتابزدگی باعث خودخواهی شما شده است و در مقابل عمل ناپسند مهمی قرار گرفته اید،همانا

من به شما هشدار می دهم که مبادا طوری رفتار کنید که فردا این امت شما را نفرین کنند.افتادگانی باشید میان این بیابان،و در وسط این گودال،بدون هیچ حجتی از جانب پروردگارتان و بدون هیچ دلیل روشنی.آیا شما نمی دانید که من شما را از حکمیت منع کردم و آگاه ساختم که آن یک فریبکاری است و آن گروه افراد دینداری نیستند و شما نافرمانی کردید.و چون من[به اجبار]آن کار را کردم با ایشان شرط کردم و از حکمین پیمان گرفتم که آنچه را قرآن فرمان داده است،احیا کنند و آنچه را نهی کرده است نهی کنند پس مخالفت با قرارداد کردند و بر خلاف حکم کتاب و سنت رفتار کردند،و ما کار ایشان را بی اثر شمرده و به حال اول خود هستیم،پس شما از کجا حامل چنین پیامی هستید؟آنها در جواب گفتند،ما حکمیت را پذیرفتیم وبا پذیرش آن گناهکار شدیم و بدان سبب به کفر آلوده گشتیم،هم اکنون پشیمان و تایبیم.اگر تو هم توبه کنی ما با تو و از طرفداران توایم و اگر خودداری از توبه کنی،بیعت تو را می شکنیم و با تو نیز مانند دیگران می ستیزیم.امام (ع) در جواب ایشان فرمود:تند بادی بر شما بوزد،و از میان شما کسی باقی نماند و نسل شما قطع گردد!آیا پس از ایمان خالصانه ام به رسول خدا و مهاجرت با او و مبارزاتم در راه خدا،اکنون خودم را کافر معرفی کنم؟در این صورت من گمراهم و از هدایت یافتگان نیستم.و پس از گفتن این سخنان از آنان روی گرداند (5) .

براستی که منطق خوارج منطقی عجیب بود.و خودشان می گفتند چون حکمیت را قبول کرده اند گنهکار شده اند و در نتیجه کافر گردیده اند.و

آیا منظور ایشان این است که هر کس مرتکب گناهی شد کافر می شود؟هر گاه مقصود ایشان این طور باشد پس در حقیقت آنها شرط بقای بر اسلام را عصمت از گناهان شمرده اند.و معنای آن حرف این است که تمام نسلهای مسلمان کافرند.

و به هر حال،آنچه در کتابهای تاریخ راجع به جنگ خوارج رسیده و آنچه کتب حدیث جمع آوری کرده اند،دلیل بر این است که برای امام هیچ کدام از رویدادهای مربوط به ایشان، غافلگیر کننده نبوده است بلکه مورد انتظار بوده و از پیش آمدها،نتیجه و تفاصیل آنها آگاهی داشته است و پیوسته راجع به آنها سخن می گفته،گویی که از روی کتابی می خوانده است.

خوارج به طرف پل رودخانه حرکت کردند در حالی که امام (ع) در محلی دورتر از ایشان مشغول نماز بود،پس یارانش به او اطلاع دادند که خوارج از رود عبور کرده اند.امام (ع) فرمود:هرگز عبور نکرده اند و کسی رفت تا از محل آنها اطلاع حاصل کند،پس آنها را دید و تصور کرد که ایشان عبور کرده اند،و از ترس به آنها نزدیک نشد.نزد امام (ع) برگشت و عرض کرد،عبور کرده اند.باز هم امام (ع) فرمود:به خدا قسم که عبورنکرده اند و محل به خاک غلطیدن ایشان جلوتر از پل است.و یا گفت:جلوتر از نطفه[نام آن رود]است.

بعضی از آن مردم درباره گفته امام (ع) تردید کردند،و برخی دیگر اصل مطلب را مشکوک دانستند سرانجام به سمت خوارج رفتند تا راجع به گفته امام (ع) تحقیق کنند;ناگهان خوارج را دور از رود مشاهده کردند،پس صدای تکبیر یاران امام (ع) بلند شد،و شک و تردیدی را که به فکر آنها راه یافته،و حقیقتی را که برای آنها روشن شده بود،به عرض

امام علی (ع) رساندند، امام در جواب ایشان فرمود:به خدا سوگند که به من به دروغ اطلاع نداده اند و من هم دروغ نگفتم (6) .

نه تنها امام (ع) بدقت محل آن جنگ را می دانسته است،بلکه او به تمام ریزه کاریهای آن آگاهی داشته است.زیرا که او پیش از آغاز جنگ به یاران خود فرموده بود:«به خدا سوگند، کشته های شما به ده تن نمی رسد و از ایشان ده نفر هم نجات پیدا نمی کنند.»و نتیجه جنگ آنچه را که امام (ع) خبر داده بود به ثبوت رساند.به ابو ایوب انصاری اجازه امان به خوارج را مرحمت کرد،و ابو ایوب در حالی که خوارج را صدا می زد گفت:هر کس زیر این پرچم بیاید در امان است.و هر کس از میان شما به جنگ نپردازد و مزاحمت ایجاد نکند،به کوفه یا مداین برگردد،و هر کس از میان این جمعیت بیرون رود در امان است.و ما-پس از این که دست به قاتلان برادران خود یافتیم-نیاز به ریختن خون شما نداریم.پس بسیاری از ایشان اردوگاه را ترک گفتند.و نزدیک به نیمی از مجموع آنها باقی ماندند که پافشاری بر مبارزه داشتند.