امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 302

همین افراد خطیبان منبرها شدند،که به توده های مسلمان آموزش می دادند و بر عهده خواننده است فکر کند که چطور این حاکمان پرده ای آهنین،به وجود آورده بودند تا همه وسایل آشنایی علی (ع) و دیگر اهل بیت پیامبر (ص) و مقام آنها را در اسلام از چشم توده هایی که بر آنها حکومت می کردند،پنهان نگهدارند.و این چنین بود که مردم شهرهای شام هیچ چیز راجع به خاندان پیامبر (ص) نمی دانستند،و نزدیک بود که برای پیامبر (ص) خویشاوندانی به جز بنی امیه نشناسند،و این همان مطلبی است که معاویه در ایام لافت خویشاوندش عثمان به زبان آورد،هنگامی که به عمار گفت:«در شام یکصد هزار نفر با فرزندان و بردگانشان مقرری بگیر هستند که علی و خویشاوندی او را با

پیامبر (ص) نمی شناسند...»

ساکنان بصره در ناآشنایی با اهل بیت در درجه دوم پس از اهل شام بودند،زیرا در تمام مدت حکومت عمر و عثمان هیچ استانداری حاکم آن جا نشد که معروف به محبت اهل بیت باشد. اما مردم کوفه،به نظر می رسید که اندک شناختی نسبت به خاندان پیامبر (ص) دارند.و ظاهرا اقامت کوتاه مدت عمار بن یاسر،و دراز مدت عبد الله بن مسعود،مؤثر بوده،اما اثری محدود داشته است.برای این که ما به قدرت این پرده آهنین که میان توده های مسلمان و شناخت فضیلت علی (ع) حایل شده بود،آشنا شویم،کافی است،به یاد بیاوریم که مسلمانان در ستیز با امام (ع) پس از این که با امام (ع) بیعت کردند،از وجود عمار بن یاسر در میان لشکر امام (ع) وحشت داشتند زیرا آنها مستقیما و یا با واسطه از پیامبر (ص) شنیده بودند که به عمار فرمود:همانا تو را گروه ستمکار خواهد کشت.و علی رغم این که پیامبر (ص) در باره علی (ع) چندین برابر آنچه را که در باره عمار و تمام صحابه گفته بود،بیان کرده بود،از نبرد با امام (ع) خودداری نکردند.و به یاد نیاوردند و یادآوری نکردند،هیچ کدام از اینها را و حداقل به خاطر نیاوردند آنچه را که در باره او مقابل هزاران تن از مسلمانان در روز غدیر خم فرمود.آن جا که پس از اعلان به مسلمانان که علی (ع) سرپرست آنهاست فرمود:«بار خدایا دوست بدار هر که او را دوست دارد و دشمن بدار!هر که او را دشمن بدارد.»و معنی این سخن پیامبر (ص) آن است که هر که با علی دشمنی ورزد پس دشمن خداست تا چه رسد به آن کسی که با

او بجنگد؟و هنگامی که امام (ع) خواست تا با مردم کوفه راجع به آنچه پیامبر (ص) در باره او روز غدیر خم گفته بود،صحبت کند،آثار شک و تردید را در چهره آنها مشاهده کرد،پس ناچار شد از کسانی که در پیرامون او از اصحاب پیامبر (ص) بودند گواهی بخواهد.از اصحابی که گواهی دادند دوازده تن از مجاهدان بدر بودند.و دلیل ما بر ناآگاهی مردم عراق به مقام اهل بیت در اسلام آن است که عموم مردم بصره در اواخر دوران عثمان هواخواه طلحه بودند و تمام مردم کوفه طرفدار زبیر،و در نتیجه امام (ع) حتی در کوفه از طرفداری کثریت برخوردار نبوده است.

و اما مردم مصر،به نظر می رسد که اندکی پیش از کشته شدن عثمان راجع به امام (ع) چیزی می دانستند.و من تصور می کنم که آن مقدار آگاهی نتیجه اقامت محمد بن ابی بکر و محمد بن ابو حذیفه در اواخر عهد عثمان در مصر بوده است،موقعی که افکار عمومی مردم مصر را برای قیام در برابر خلیفه آماده می کردند.

و از تمام این مطالب می توانیم بروشنی ببینیم که بنی امیه در خلال دوران عثمان سه پیروزی کسب کردند: (1) توانستند تمام روزنه های تبلیغاتی را در بخش عظیمی از نواحی جهان بر روی علی (ع) ببندند.

(2) نوعی پایگاه مردمی وسیع در شام به دست آوردند و با خریدن وجدانهای افراد متنفذ-که حاضر بودند،دین خود را به دنیا بفروشند-در همه مراکز حکومتشان و هر کجای دیگر که آنها را یافتند،نفوذ فراوانی در دیگر نقاط جهان اسلام به دست آوردند.و چقدر دین فروشان در هر زمانی فراوانند.و اموال دولتی در اختیار ایشان بود،هر طوری که می خواستند،در آن تصرف می کردند.

-3

و مهمتر از همه آنها این بود که دیگر ایشان نیازی نداشتند تا به دنبال قدرت و لافت بروند.زیرا که خلافت و قدرت دستگاه خلافت در اختیار ایشان بود.و هر کس خلافت را می خواست باید از چنگ آنها بیرون می آورد.و این چگونه می توانست کار آسانی باشد،در حالی که پول و افراد آن قدر در اختیار ایشان بود که بتوانند خلافت را برای خود نگهدارند و از طرفی آنها زیرکان و آزمندانی از عرب بودند و در به کار بردن هر نوع وسیله ای،هر چند ناپسند،در راه هدف خود باکی نداشتند.

قبیله ای بودن بافت جامعه