امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 309

نسبت به پیامبر به مکر رفتار کردند و در مکر خود نسبت به او و رسالتش تندروی کردند.و هر دو گروه بر یکدیگر در مبارزه با برادر پیامبر (ص) و برگزیده او سبقت می جستند و آن هم با شور و هیجانی که نظیر آن را در نبرد با مشرکان از خود بروز ندادند.و هر دو گروه همپیمان، مردم را به سمت جنگهایی کشاندند که امت در آن جنگها در خون خود شناور شد.و این مت با تمام نسلهایش بهای دیوانگی آن نسل را پرداخته است.و آنچه پرداخته است گرانترین چیزی بوده که در اختیار داشته است و ارزشمندترین چیزی که اسلام بر او ارزانی داشته بود. در حقیقت با پایان یافتن حکومت امام (ع) خلافت هدایتگر تا ابد پایان گرفت.

علاوه بر آنچه اتفاق افتاده است،لازم است که ما از یکدیگر بپرسیم:آیا هدف اسلام این بود که خلافت راشده تنها سی سال دوام داشته باشد؟و آیا هدف این بوده است که مردم در سایه حکومت دادگستر،همان مدت کوتاه قانون اسلام را اجرا کنند؟و یا هدف این بوده است که این امت با تمام نسلهایش در وحدت و برادری و عدالت به سر برد؟

تردیدی نیست که هدف تنها سه دهه نبوده است.و لیکن اگر هدف دراز مدت بوده است نه تنها به نسل اول بلکه به تمام نسلهای بعدی اسلامی با دیده اعتبار و اهمیت می نگریست.پس چرا خلافت این قدر عمر کوتاه داشت؟و برای چه حیات خلافت با این سرعت شگفت آور پایان گرفت؟

براستی سزاوار است پایان گرفتن حیات خلافت با این سرعت ما را وادار کند تا از یکدیگر بپرسیم:آیا این مرگ ناگهانی نتیجه طبیعی حرکت مسلمانان بر آن راه و روشی بوده که پیامبر (ص)

تعیین کرده بود،یعنی (به اعتقاد توده مسلمانان) امر رهبری امت را به اصحاب خود واگذاشت تا پس از رحلت او رهبران خود را بر مبنای اندیشه و اخلاص برگزینند،و یا به مقتضای منافع و آزمندیهای خود؟یا این که مرگ ناگهانی خلافت پیآمد طبیعی سهل انگاری مسلمانان نسبت به راهی بوده است که پیامبر (ص) جلو پای ایشان قرار داده بود،زیرا او برای امت پس از خود رهبری انتخاب کرد و اصحابش به رهبری آن کسی که انتخاب کرده بود راضی نشدند؟اگر بخواهیم در جستجوی پاسخ این پرسش در مورد این نقطه مهم تاریخ اسلام در آن برهه زمانی باشیم،مناسب است که دو پرسش را مطرح کنیم:

(1) آیا شایسته بوده است که خلافت موروثی باشد،یا به انتخاب مردم و یا با تعیین پیامبر؟

(2) و اگر سزاوار بوده که با تعیین پیامبر (ص) باشد پس آیا آنچه سزاوار بود اتفاق افتاده است؟و آیا پیامبر (ص) کسی را معین کرده است؟

ما در صفحات آینده سعی خواهیم کرد به این دو پرسش پاسخ دهیم.

پی نوشتها