امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 322

از جمله آن مطالب برجسته،حدیثی است که صدورش از پیامبر (ص) قطعی باشد و آن حدیث متواتر است که عده زیادی از اصحاب آن را نقل کرده اند که از پیامبر (ص) به خاطر آموختن موضوع خاصی شنیده اند و یا عمل او را در مورد یک پدیده از پدیده ها مشاهده کرده اند و روایت هر یک از آن اصحاب با سند مستقل خود به ما رسیده است و روایات همه آنها در لفظ یا معنی هماهنگی دارد.این نوع از حدیث-پس از قرآن-بهترین نوع از منابع شرعی است.زیرا این نوع حدیث ما را به شناخت واقعی سنت پیامبر (ص) در باره موضوعی که این حدیث در آن باره وارد شده است می رساند.و لیکن به یقین شمار این نوع حدیث بسیار اندک است و آنچه از این نوع احادیث در کتابهای حدیث یافت شده است در آشنایی ما بطور مشروح با تعلیمات اسلامی و سنتهای نبوی،کفایت نمی کند.

اما اکثریت مطلق از آن منابع اسلامی،احادیث واحد می باشند که تنها با یک سند می آید،که در آن

سند یک راوی از راوی دیگر نقل می کند.و همین طور تا سلسله حدیث به یک صحابی (یا معدودی از اصحاب) می رسد که او از گفتار و یا رفتار پیامبر (ص) نقل کرده است.این نوع حدیث امکان ندارد که ما را به بینش واقعی برساند،که آنچه این حدیث نقل کرده همان است که پیامبر (ص) گفته و یا انجام داده است،حتی اگر ما همه اصحاب را عادل فرض کنیم که به درستی گفتارشان اطمینان باشد.توضیح این که ما خود،آن حدیث را از شخص صحابی نشنیده ایم و او خود در کتابی حدیث را ثبت نکرده است.و تنها یک راوی از او روایت کرده است و از روی آن روایت راوی دیگری تا این که حدیث با واسطه یک سلسله طولانی از راویان به ما رسیده است.پس اگر علمای حدیث به تمام راویانی که نامشان در آن سلسله آمده است، اطمینان کنند،باز هم نتیجه بیشتر از حد گمان نخواهد بود،زیرا توثیق افراد توثیق کننده نسبت به بیشتر راویان،نه از روی مشاهده بلکه از راه شنیدن و نقل از دیگران است.

علاوه بر همه اینها اعتقاد به عدالت همه صحابه غیر منطقی است.توضیح این که جمع زیادی از ایشان (مانند معاویه،عمرو بن عاص،سمره بن جندب،نعمان بن بشیر،مغیره بن شعبه،ولید بن عقبه،عبد الله بن ابی سرح،بلکه طلحه و زبیر و دیگران) به خاطر رسیدن به حکومت و یا به انگیزه هدفهای دنیایی و یا خصومتهای شخصی،یا خود در خون مسلمانان فرو رفتند و یا به کسانی کمک کردند که آنان در خون مسلمانان غرق شدند.و بعضی از ایشان (مانند ابو هریره) بیشترین روایت را از پیامبر (ص) نقل کرده اندبحدی که در مجموع احادیث او-علی رغم

کوتاهی مدت مصاحبت او با پیامبر (ص) و طول مدت مصاحبت دیگر اصحاب-بیشتر از مجموع روایاتی است که دیگر اصحاب نقل کرده اند.

اندکی پیش در همین فصل گذشت،پیامبر (ص) در احادیث صحیحه مستفیضه ای که هر دو شیخ (بخاری و مسلم) نقل کرده اند،خبر داده است تعدادی از اصحابش پس از وی دست به آشوب خواهند زد،و او در روز قیامت به آنان دستور خواهد داد که به جهنم بروند،در روز رستاخیز از ایشان بیزاری خواهد جست.

قسمت دوم

علاوه بر اینها اختلاف علمای حدیث است در توثیق راویانی که نامشان در سلسله سندها آمده است،عالمی یک راوی را توثیق می کند و عالم دیگری همان راوی را تضعیف می کند.به علاوه این که ما نباید فراموش کنیم که همان شخص مطمئن از راویان هم در معرض خطا و فراموشکاری است.

البته یک صحابی بزرگ هم ممکن است حدیثی نقل کند و در حالی که معتقد به درستی روایت خویش است و سخن پیامبر (ص) را نیز بخوبی درک کرده باشد در عین حال نسبت به دریافت آنچه شنیده است اشتباه کند.مسلم در صحیح خود نقل کرده است که عمر بن الخطاب به صهیب گفت،پیامبر (ص) فرموده است:

«مرده به سبب گریه شخص زنده عذاب می شود»و او به دخترش حفصه نقل کرد که پیامبر (ص) گفت:«مرده را به سبب گریه خانواده اش عذاب می کنند». (یا به سبب گریه بعض افراد خانواده اش) و پسرش عبد الله نیز مثل همان روایت را نقل کرده است.وقتی روایت عمر و پسرش را برای عایشه نقل کردند،او گفت:نه به خدا قسم،پیامبر (ص) نگفته است که مرده را به دلیل گریه کسی عذاب می کنند.و لیکن او فرمود:«خداوند بر عذاب کافر به سبب گریه خانواده اش می افزاید.و البته