امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 335

قسمت دوم

آن گاه که در نبرد احد و بدر پیاده و سواره هجوم آوردندهم در احد و هم در بدر،چون امواج همه آنها را در هم پیچیدو روز جنگ حنین،بنی النضیر،خیبرو خندق که به دست توانای او مدفن عمرو شدنشانه هایی از کشتار خونین بودند که در سایه شمشیرهای سرخ فام و نیزه های خونرنگش از مسلمانان دفع شدصحنه هایی که خداوند غم و سختی آنها را از بین بردو او را پیروز گردانید،با این حال،مشتبه بودن امر،شگفت آور است!

ممکن است کسی بگوید که این حدیث در مورد خاصی صادر شده است:آن مورد نیابت علی (ع) از پیامبر (ص) در مدت غیبت او هنگام حمله تبوک است.همان طوری که هارون از موسی (ع) در مدت رفتن او به وعده گاه پروردگارش نیابت کرد.و معنای چنین گفتاری آن خواهد بود که این حدیث بر نیابت علی (ع) از پیامبر (ص) به صورت کلی دلالت ندارد.

آری ممکن است چنین سخنی را از باب جدل کسی بگوید که تصمیم دارد دلالت حدیث بر گزینش پیامبر (ص) علی را مردود بشمارد.ولیکن دلالت این حدیث نسبت به آن مطلب برای کسی که نمی خواهد حدیث را از معنای اصلیش دور کند روشن است.و اگر مقصود نایب گرفتن علی (ع) در مورد خاصی بود،در حقیقت این نیابت مانند نایب گرفتن هر فردی از اصحاب بود که پیامبر (ص) آنان را در مدینه جایگزین خود می کرد.و برای جانشین قرار دادن علی (ع) هیچ گونه امتیازی و یا هدف خاصی نمی بود.و تمام کسانی را که پیامبر

(ص) در مدینه به جای خود قرار داده بود،نسبت به پیامبر (ص) به منزله هارون نسبت به موسی (ع) می بودند.براستی دانشمندانی که این حرف را زده اند فراموش کرده اند که پیامبر (ص) ابو لبابه را موقعی که به جنگ بدر رفت،و ابن عرفطه را روز دومه الجندل،و ابن ام مکتوم را در ایام جنگهای بنی قریظه،بنی لحیان و ذی قرد،در مدینه به جای خود تعیین کرد.و ابوذر را در روز بنی المصطلق و نمیله را در جنگ خیبر،ابن الاضبط را در ایام عمره القضاء،ابو رهم را در فتح مکه،و ابو دجانه را در مدت حجه الوداع (16) جانشین خود قرار داد.آیا کسی از پیامبر (ص) نقل کرده است که او به شخصی از این جانشینان موقت خود (با این که از بهترین اصحاب بودند) فرموده باشد:تو نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی (ع) هستی؟بطور حتم این کار را نکرده است.

حقیقت این است که پیامبر (ص) این مناسبت را وسیله قرار داده و آن را به عنوان منبری برای اعلان فضیلت علی (ع) و رهبری او برای امت و جانشین قراردادن او برای خودش و هم این که او تنها نایب پیامبر (ص) است،به کار برده است.و استثنای نبوت در حدیث شریف،به عنوان دلیلی بر عمومیت مقام داده شده به علی کفایت می کند.پس حقیقت این است که پیامبر (ص) می فرماید:جایگاه علی (ع) نسبت به او به منزله هارون نسبت به موسی (ع) است، در جهت برادری،وزارت،نیابت عامه و رهبری امت و هر مقام دیگری به جز نبوت که هارون داشته است.علاوه بر این که حدیث بروشنی دلالت دارد که محروم بودن علی (ع) از نبوت،نه به دلیل شایسته نبودن اوست،بلکه از آن رو است

که محمد (ص) خاتم پیامبران است.اگر او خاتم الانبیا نبود هر آینه علی (ع) پیامبر بود.و علی (ع) خود در یکی از خطبه هایش گفته است،که پیامبر (ص) در آغاز نبوت فرمود:«یا علی تو آنچه را من می شنوم می شنوی،و آنچه را می بینم می بینی،ولیکن تو پیامبر نیستی اما بهتر از دیگرانی.» (17) البته نیابت هارون از برادرش موسی (ع) روزی که به وعده گاه رفت در حقیقت یک نیابت موقت نبود.بلکه جایگاه طبیعی او میان مردم بنی اسرائیل بود،از آن جایی که او نایب عام برای موسی گردید و هر گاه سرپرست امت غیبت داشت،نایب او به صورت طبیعی به عنوان بخشی از وظیفه کلی خود جایگزین او می شد.و ما در پیش گفتیم که قرآن بیان می کند که هارون همچون موسی رهبر همه بنی اسرائیل بوده است:

(خداوند به موسی) «فرمود:بازویت را به وسیله برادرت نیرومند می سازم و برای شما دو تن تسلطی قرار می دهم که دست ایشان به شما نرسد.شما و پیروانتان پیروزید.»و هر گاه علی دارای همان جایگاه است پس او به مانند شخص پیامبر محمد (ص) زمامدار تمام مسلمانان است و نیابتش از او به هنگام نبودن او امری طبیعی و بخشی از نیابت عامه اوست زیرا که او نایب رئیس آن دولت است.و این بود بخشی از هدف پیامبر (ص) از بیان آن و در حدیث ابن عباس از نظرتان گذشت که حاکم و امام احمد نقل کردند که پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود: «آیا تو راضی نیستی که نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی باشی جز این که تو پیامبر نیستی؟حقا که سزاوار نیست من بروم مگر این که تو جانشین من

باشی.»و لازم به یاد آوری است که پیامبر (ص) حدیث منزلت را در غیر رویداد تبوک بیان فرموده است.ام سلیم همسر ابو ایوب انصاری-زنی که شخص پیامبر (ص) او را گرامی می داشت و به دیدار او می رفت-نقل کرده است که پیامبر (ص) به او فرمود:«ای ام سلیم،گوشت علی گوشت من و خون وی خون من است،و او نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی (ع) است.» (18) طبری از ابن عباس نقل کرده است که پیامبر (ص) روز تعیین برادری به علی فرمود: (مساله اخوت هشت سال پیش از حمله تبوک بود) «...یا علی (از نظر شفقت به علی مانند حبت برادری به برادر خود) موقعی که من میان مهاجران و انصار پیمان برادری برقرار کردم و میان تو با کسی از آنها برقرار نکردم،آیا ناراحت شدی؟آیا نمی خواهی که نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی باشی جز این که پس از من پیامبری نخواهد بود؟» (19) .

اسماء دختر عمیس (همسر جعفر طیار) روایت کرده است: