امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 345

داده ای. (زید) گفت: براستی که من آن حدیث را شنیده ام با دو گوشم و با سویدای دلم از پیامبر خدا (ص) که می فرمود:هر کس بر من دروغ ببندد،نشیمنگاهش را از آتش جهنم پر کنند.و من بر رسول خدا دروغ نمی بندم .قبول نداشتن عبید الله بن زیاد وجود حوضی را برای پیامبر خدا در بهشت،می رساند که آنچه زید نقل کرده است شامل گفته پیامبر خدا در باره قرآن و عترت بوده است:«البته آن دو هرگز از هم جدا نمی شوند تا این که کنار حوض بر من وارد شوند. »ولیکن خونخواری بنی امیه مانع شده است تا یزید بن حیان آنها را نقل کند.

امام احمد در مسند خود از زید بن ثابت روایت کرده است که پیامبر (ص) فرمود:«من در میان شما دو جانشین می گذارم:کتاب خدا و عترتم.پس بنگرید چگونه حق آنها را پس از من رعایت خواهید کرد،هرگز آن دو از یکدیگر جدا نمی شوند تا این که در کنار حوض بر من باز گردند.» (7) سمهودی شافعی در«جواهر العقدین همان طوری که در«ینابیع الموده ص 40 آمده،نقل کرده است که ام سلمه همسر پیامبر (ص) گفت:«پیامبر خدا (ص) روز غدیر خم دست علی را گرفت و بحدی بلند کرد که سفیدی زیر بغلش نمودار شد.آن گاه فرمود:هر کس را که سرور و مولایش منم پس علی (ع) سرور اوست.و بعد گفت:ای مردم،میان شما دو شی ء گرانقدر پس از خود به جا می گذارم:قرآن و عترتم و آن دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا این که کنار حوض بر من باز گردند.» (8) امام احمد از ابو سعید خدری نقل کرده است که رسول خدا فرمود:«نزدیک است که دعوت حق

را لبیک گویم.و من در بین شما دو شی ء گرانقدر می گذارم،کتاب خدای بزرگ و عترتم،خاندان من.و خدای مهربان دانا به من خبر داد که آن دو هرگز از هم جدا نشوند تا کنار حوض بر من باز گردند.پس توجه کنید که پس از من درباره آنها چگونه رفتار خواهید کرد.» (9) ابن کثیر در کتاب البدایه و النهایه (ج 5 ص 209 و ج 7 ص 348) از حذیفه بن اسید نقل کرده است که پیامبر خدا (ص) فرمود:

«...و من از شما موقعی که بر من وارد شوید،از آن دو گرانقدر می پرسم.پس توجه کنید که پس از من در باره آنها چگونه رفتار خواهید کرد.ثقل اکبر،همان کتاب خداست وسیله ای که یک طرف آن به دست خدا و طرف دیگر به دست شماست پس خود را بدان بیاویزید،تا گمراه نشده و دگرگون نگردید.و ثقل اصغر،همان عترتم،خاندان من است.براستی که خدای مهربان و دانا خبر داد که آنها هرگز جدا نمی شوند تا کنار حوض بر من وارد گردند.»و این حدیث را ابن عساکر از حذیفه بن اسید نقل کرده است (10) .

ما نقل کردیم که ترمذی در صحیح خود گفته است که حذیفه بن اسید از راویان این حدیث است.البته حدیث ثقلین را بسیاری از صحابه نقل کرده اند.و از آن روست که از جمله احادیث متواتره شمرده شده است.و یا دست کم از جمله احادیث مستفیضه ای که صدورش از پیامبر (ص) قطعی است.احادیثی که از جهت مضمون شبیه حدیث ثقلین است،حدیث نجات می باشد.حاکم به سند خود آن را از ابوذر نقل کرده (و صحیح شمرده است) که او در حالی که-در کعبه را گرفته بود گفت:«هر که مرا می شناسد پس

می شناسد که منم.و هر کس نمی شناسد پس من ابوذرم.از پیامبر خدا (ص) شنیدم که می فرمود:هان مثل خاندان من در بین شما بمانند کشتی نوح نسبت به قوم نوح است.هر کس به آن سوار شد نجات یافت و هر که خود داری از آن کرد غرق شد.» (11) .

خطیب مثل این حدیث را در ج 12 ص 91 تاریخ خود از انس نقل کرده است.و بزاز مانند آن را از ابن عباس و ابن زبیر آورده است.و نیز ابن جریر،از ابوذر و ابو سعید خدری همان گونه نقل کرده است.و همچنین ابو نعیم و ابن عبد البر،و محب الدین طبری و بسیاری دیگر این حدیث را روایت کرده اند (12) .و مقصود از عبارت نبوی که در این حدیث آمده است همان است که در حدیث ثقلین مورد نظر بوده است.

احادیث ثقلین و نجات بطور واضح دلالت دارند بر این که پیامبر (ص) امتش را بدون رهبری بعد از خود باقی نگذاشت.بلکه بدانها اعلان فرمود که رهبری امت در بین خاندان پاک اوست و پیروی و اطاعت ایشان باعث ایمنی از گمراهی است.و تردیدی نیست که پیروی از قرآن بر هر مسلمانی واجب است.همچنین پیروی از اهل بیت و حرکت در پشت سر آنان نیز فرض است.و از مهمترین واجبات امت این است که خود را از گمراهی نجات بخشد.و هر گاه پیروی خاندان پیامبر (ص) باعث ایمنی از گمراهی است پس بر امت واجب است که از آنها اطاعت کند و فرمان ببرد.و این احادیث بروشنی دلالت دارند که گزینش پیامبر (ص) عترت خود را برای رهبری امت نه یک انتخاب بشری بلکه انتخابی الهی،مبتنی بر وحی و به دستور

خداوند بوده است.پس پیامبر (ص) اگر می گوید قرآن و عترت هرگز جدا نمی گردند.در قیقت خداوند مهربان داناست که به او خبر داده است که آنها جدایی ناپذیرند،تا کنار حوض بر او باز گردانده شوند.

لازم به یادآوری است که این احادیث در بردارنده غیب گویی واضحی است.زیرا پیامبر (ص) به عنوان یک بشر ممکن نبود که بداند اهل بیتش در آینده از قرآن جدا نخواهند شد،در صورتی که دو تن از اعضای خانواده اش (حسن و حسین) هنوز دو کودک خرد سال بودند.در حالی که حدیث تمام خانواده مورد انتخاب را شامل است،و کسانی از ایشان پس از وفات پیامبر (ص) به دنیا آمدند مانند امام زین العابدین علی بن الحسین،امام محمد باقر،و امام جعفر صادق و امامان دیگر از نسل امام صادق علیهم السلام.