امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 363

کنند،پشت بر شما و رو به فرار گذارند و بعد از آن یاری نمی شوند.خواری و ذلت بر ایشان مقرر شده است،در هرکجا که باشند،مگر به زنهاری از جانب خدا و زنهاری از طرف مردم،و بعضی از ایشان به خشم خدا باز گشتند و بر آنها درماندگی مقرر شد،به این سبب که ایشان آیات خدا را نادیده می گرفتند و پیامبران را بنا حق می کشتند،اینها به علت نافرمانی و تجاوز ایشان از حد خود،بوده است (22) .

و در سوره مریم (که مکی است) می خوانیم:«و گفتند،خداوند بخشنده،فرزندی برای خود گرفته است،براستی که سخن ناروا گفتند نزدیک است آسمانها پاره پاره شود و زمین بشکافد و کوهها بر روی هم فرو ریزند،به سبب آن که آنان برای خداوند قائل به فرزند شدند،در حالی که برای خداوند بخشنده سزاوار نیست تا برای خود فرزندی بگیرد» (23) .

و در سوره توبه (که در سال نهم پس از هجرت نازل شده است) چنین می خوانیم:«با آنان که ایمان به خدا و روز جزا ندارند و حرام نمی شمارند آنچه را که خدا و پیامبرش حرام شمرده اند. و دین حق را نمی پذیرند،مبارزه کنید،از آن کسانی که کتاب بر ایشان فرو فرستاده شده است تا این که ایشان در حالت خواری به دست خود جزیه دهند.یهود گفتند،عزیر پسر خداست و نصارا گفتند مسیح پسر خداست.این حرفی است که به دهان می گویند مانند سخن آن کسانی که پیش از آنها کافر شدند،خداوند ایشان را بکشد چگونه باز گردانده می شوند.دانایان و پارسایان خود را و مسیح پسر مریم را اربابان خود گرفتند نه خدا را،در صورتی که ایشان مامور نبودند،جز آن که خدای یکتا را عبادت کنند که جز او خدایی نیست،او

پاک و منزه است از آنچه شریک او می دانند.» (24) .

همه این آیات شریفه بر آن دلالت دارند که پیامبر (ص) در سال دهم هجری از نبردی رو در رو و یا رسالتی در برابر اهل کتاب هراسی به خود راه نمی داده است.و آیه تبلیغ بر این دلالت دارد که او از نشر پیامی که بر او نازل شده هراس داشت،و خداوند به او دستور تبلیغ آن را داد و وعده داد که او را از شر مردم نگاه می دارد.و به این ترتیب بطور آشکار آیه شریفه خود گواهی می دهد که معنایش ارتباطی به ما قبل و ما بعد آن ندارد.بلکه بطور کامل از آنها جدا و مستقل است.و این همان چیزی است که ما را وادار می کند تا قطع پیدا کنیم پیامی که پیامبر (ص) در باره تبلیغ آن از مردم هراس داشت،نه به سیاست خارجی در برابر اهل کتاب و یا مشرکان،بلکه به سیاست داخلی اسلام،مربوط بوده است.و از طرفی چون به واجبی از واجبات اسلامی مربوط نمی شد،برای این که تمام آنها،سالها پیش از نزول آیه تبلیغ اعلان شده بود،پس حق داریم یقین پیدا کنیم که رسالت به تاخیر افتاده،مربوط به حکومت و ریاست دولت بوده است.

و چون سوره مائده در حجه الوداع و روزهای بعد از آن-همان طوری که احادیث پیش لالت بر آن دارند-نازل شده است،و چون پیامبر (ص) شتابزده و ناگهانی در غدیر خم،توقفگاه حاجیان،توقف کرد تا ولایت علی (ع) را بر ایشان اعلان کند،برای ما جایز است،یقین پیدا کنیم که محتوای رسالت به تاخیر افتاده،اعلان همان ولایت بوده است.آری ما بدون مراجعه به احادیث ویژه ای که ما را با اسباب و عوامل نزول آیه مبارکه آشنا

می سازند،می توانیم بر آن یقین پیدا کنیم.و هنگامی که آگاه می شویم چندین حدیث دلالت دارد بر این که آن فرمان مربوط به ولایت علی (ع) است،بر یقین ما نسبت به آن افزوده می شود.

دانشمند بزرگ سیوطی نقل کرده است که حافظ بن ابی حاتم به اسناد خود از ابو سعید خدری روایت کرده است که آیه روز غدیر خم در باره علی بن ابی طالب (ع) بر پیامبر خدا (ص) نازل شد (25) .و در کنز العمال ج 6 ص 143 (چاپ اول) نقل شده است که محاملی در کتاب امالی خود به اسناد خویش از ابن عباس مطلب زیر را روایت کرده است:«وقتی پیامبر (ص) مامور شد تا علی (ع) را جانشین خود قرار دهد،راهی مکه شد،و فرمود:دیدم مردم هنوز تازه از کفر و جاهلیت وارد اسلام شده اند،و هر گاه این کار را انجام دهم،می گویند سبت به پسر عمویش چنین کاری کرد.و بعد رفت تا حجه الوداع را برگزار کرد،آن گاه برگشت تا وقتی که به محل غدیر خم رسید،خداوند بزرگ آیه مبارکه را نازل کرد:ای پیامبر (ص) ، آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده است،تبلیغ کن،تا آخر آیه.پس منادیی به پا ایستاد و ندای،الصلاه جامعه[شعار جهت دعوت عام]در داد،و بعد پیامبر (ص) به پا خاست و دست علی (ع) را گرفت و فرمود:هر کسی را که من سرپرست اویم پس علی (ع) سرپرست اوست.بار خدا دوست بدار هر که او را دوست بدارد،و دشمن بدار هر کس را که او را دشمن دارد» (26) .

ابن مردویه از ابن عباس،قریب به این عبارتها را نقل کرده است (27) .و ابن بطریق در کتاب العمده ص 49 روایت کرده است

که ابو اسحاق ثعلبی در تفسیر خود (الکشف و البیان) از امام باقر و ابن عباس نقل کرده است که آن آیه در باره علی (ع) نازل شد،پس پیامبر (ص) دست علی (ع) را گرفت و فرمود:هر کسی که من سرپرست او هستم پس علی (ع) سرپرست اوست (28) .و شیخ الاسلام ابو اسحاق حموینی در کتاب خود«اسباب النزول ص 150 از ابو سعید خدری نقل کرده است که او گفت،این آیه روز غدیر خم در باره علی بن ابی طالب (ع) نازل شده است (29) امام فخر الدین رازی در تفسیر کبیر خود ج 3 ص 636 نقل کرده است که براء بن عازب و ابن عباس و محمد بن علی (ع) روایت کرده اند که آن آیه روز غدیر خم در باره علی (ع) نازل شده است (30) .ابو جعفر محمد بن جریر طبری به اسناد خود (در کتاب الولایه) در طریق حدیث غدیر خم،از زید بن ارقم نقل کرده است که آیه در باره علی بن ابی طالب (ع) نازل شده است (31) .