امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 369

خاتمه

اشاره

ما قصد داریم در بحث خلافت به پرسشی پاسخ دهیم که دریافت ما از رویدادهای تاریخ اسلام، بر عهده مان گذاشته است،رویدادهایی که در دوران نبوت و خلافت خلفای راشدین در مدتی اتفاق افتاد که کوتاهی آن مدت وحشتزاست،زیرا عمر خلافت اسلامی به قدر نصف عمر یک انسان هم نبود.

براستی که بعضی از نظامهای حزبی و مبتنی بر دموکراسی در عصر جدید،گاهی صدها سال دوام داشته است و آخرین آنها بیش از نیم قرن است که به وجود آمده است.و ما می بینیم که هیچ کدام از آن نظامها به نظام دیکتاتوری نظامی ظالمانه تبدیل نشده است و نشانه هایی به چشم می خورد که اشاره دارد بر این که هر کدام از این نظامها بدون هیچ گونه تغییری عمری

طولانی خواهد داشت.

و لیکن حکومت اسلامی عادل که از نظر معنوی و مادی بر تمام نظامهای دموکراسی و یا کمونیستی موجود در قرن حاضر برتری دارد،جز مدتی کوتاه دوام نیافت.و در مدتی کمتر از سی سال پایان گرفت.و طبیعی است که برچیده شدن خلافت را شده،با این سرعت ناگهانی ما را وادار می کند تا بپرسیم:آیا این نابودی آنی پیامد طبیعی حرکت مسلمانان در خطی بود که پیامبر (ص) ترسیم کرده بود،یعنی (چنان که جمهور مسلمانان عقیده دارند) از انتخاب جانشینی که امت را پس از او رهبری کند،خود داری کرد،و کار گزینش را به خود امت واگذاشت تا کسی را برای رهبری خود انتخاب نماید؟و یا این که نابودی خلافت خلفای راشدین،پیامد طبیعی سهل انگاری مسلمانان نسبت به خطی است که پیامبر (ص) ترسیم کرد و امت را ملزم کرد تا در آن خط حرکت کند،زیرا پیامبر (ص) برای ایشان رهبری انتخاب کرد.اما آنان به رهبری وی تن در ندادند؟

برای کشف حقیقت در مورد این نکته مهم از تاریخ اسلام،ما تصمیم داریم ضمن گفتگوی خود از موضوع خلافت به دو پرسش پاسخ گوییم: