امیر المؤمنین اسوه وحدت صفحه 378

از سخنان اوست:

ای خاندان پیامبر (ص) دوستی شما از طرف خدا واجب و در قرآن نازل شده است.این فخر بزرگ شما را بس که هر کس در نمازش به شما درود نفرستد نمازش قبول نیست (32) .البته پیشوایان مذاهب چهارگانه دانشمندانی مجتهد بودند.اجتهاد،عبارت است از اظهار نظر در آن نوع از احکام شرعی که بحدی از وضوح نرسیده است تا همه علمای اسلامی درباره آن به توافق رسیده باشند.اما اموری که در اسلام روشن و واضحند،اجتهاد،نظر خاص و مذهب خاصی در آنها وجود ندارد.بطور مثال،گفته نمی شود مذهب ابو حنیفه یا شخص دیگر از پیشوایان این است که در شبانه روز پنج نوبت نماز واجب است و یا نماز صبح دو رکعت است و هر کدام از نمازهای ظهر و عصر و عشا چهار رکعت و نماز مغرب سه رکعت است.در این امور اجتهاد و نظر خاص معنا ندارد،زیرا که ما همه می دانیم این قبیل مسائل از ضروریات اسلام است.

البته اجتهاد در مسائلی است که به دلیل نبودن عبارت صریح و یا مجمل بودن روایت و یا به سبب برخورد چند عبارت،از وضوح و روشنی برخوردار نباشند.به طوری که حکم خدا نزد دانشمندان نامعلوم باشد.

دانشمندان اجتهاد می کنند و اختلاف نظر پیدا می کنند،بطور مثال در این مساله که آیا موقع نماز خواندن،نماز گزار باید یک دستش را روی دست دیگر قرار دهد؟یا این که جایز است هر دو دستش را رها کند؟و آیا بر نماز گزار واجب است که سوره فاتحه را با بسم الله شروع کند؟یا نه بر او واجب نیست؟و آیا نماز جمعه دو اذان دارد؟و یا یک اذان کافی است؟و آیا شستن دو پا در

وضو واجب است؟و یا مسح پاها واجب است؟و آیا مصافحه با زن وضو را می شکند؟و یا باعث شکستن وضو نمی شود؟

اختلاف در این قبیل مسائل وجود دارد،زیرا که دانشمندان در کتاب خدا و سنتهای مشخص پیامبر (ص) ،عبارتهای واضحی در آن باره نیافته اند.در نتیجه اجتهاد کرده اند و به این ترتیب اختلاف نظر میان پیشوایان به وجود آمده است.و چون این نظرها با هم اختلاف دارند ممکن نیست که تمام آنها با تعالیم پیامبر موافق باشند چرا که تعالیم پیامبر (ص) با هم اختلافی ندارند.زیرا امکان ندارد،به طور مثال،پیامبر (ص) بگوید:مصافحه با زن باعث شکستن وضو می شود،و بعد بگوید،خیر باعث به هم خوردن وضو نمی شود.

و هنگامی که یکی از دو نظر را پذیرفتیم،امکان دارد آن نظر موافق با گفته پیامبر (ص) باشد اما ما نمی توانیم قطع و یقین پیدا کنیم،زیرا فرض این بود که در مساله مورد نظر گفتار پیامبر (ص) را به یقین نمی شناسیم.

این است آنچه به نظر مجتهدان مربوط می شود.اما تعالیم اهل بیت،با هم اختلافی ندارند، زیرا ایشان در مورد احکام شرعی اجتهاد نمی کنند،بلکه بطور یقین آنها را می شناسند.گفته یکی از ایشان،مانند امام جعفر صادق (ع) ،همان است که همه امامان اهل بیت (ع) گفته اند.و گفته ایشان،همان گفته پیامبر خدا (ص) است.در نتیجه گفتار امامان (ع) روایتی،که یک تن از ایشان از پدرش از جدش روایت می کند تا این که روایت خود را به امیر المؤمنین علی بن ابو طالب (ع) می رساند.و آنچه امیر المؤمنین (ع) می گوید،همان است که پیامبر (ص) می فرماید.از امام صادق (ع) نقل شده است،فرمود:«حدیث من حدیث پدرم است،و حدیث پدرم حدیث جدم است،و حدیث جدم،حدیث امام حسین (ع) است،و حدیث امام حسین (ع) ،حدیث امام حسن

(ع) است،و حدیث امام حسن (ع) ،حدیث امیر المؤمنین (ع) است،و حدیث امیر المؤمنین حدیث رسول خداست،و حدیث رسول خدا (ص) گفته خداست (33) .

عذافیر صیرفی نقل کرده است که با حکم بن عیینه نزد ابو جعفر محمد بن علی،الباقر (ع) بود پس شروع به سؤالی از آن بزرگوار کرد.ابو جعفر (ع) خطاب به فرزندش فرمود: