حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 100

کشورها در آسیا و به ویژه منطقه خاورمیانه قرار دارند که به صورت نسبی از مزیت نزدیک بودن نیز برخوردارند که هزینه داد و ستدهای اقتصادی را کاهش می دهد.

شرایط و تشابه های فرهنگی، دینی و اقتصادی پیش گفته، زمینه را برای همگرایی اقتصادی فراهم می کند. حج ظرفیت بالایی برای تقویت این عوامل جهت تعامل اقتصادی در سطح بین الملل اسلامی دارد. به این ترتیب حج به لحاظ ظرفیت های بالای معنوی و فرهنگی که برای ایجاد اتحاد و وحدت در امت اسلامی دارد، ابزار بسیار مناسبی در جهت تحقق همگرایی اقتصادی است. (1)

هدف عمده در همگرایی اقتصادی، هم افزایی امکانات و توانایی های اقتصادی و دستیابی به امکان رفع نواقص و رسیدن به توسعه اقتصادی و در صورت امکان، تبدیل شدن به قدرت واحد اقتصادی است. این همگرایی اقتصادی، بدون همگرایی سیاسی محقق نمی شود.

برای تأسیس بازارهای بزرگ یا به تعبیری بازار مشترک، تاریخ نشان می دهد که همبستگی و همگرایی سیاسی و اقتصادی، لازم و ملزوم یکدیگرند و هر کدام، شرط وجود دیگری است. در حقیقت حصول همبستگی سیاسی، به تنهایی و بدون برنامه های منظم اقتصادی، عملی نیست و برنامه های اقتصادی، در صورتی شکل واقعی به خود می گیرند که دولت ها برای تحقق آن، اقدامات سیاسی انجام دهند. (2)

علامه طباطبایی ذیل تفسیر آیه ( لِیَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ ) (حج: 28)، ضمن اینکه منافع حج را فراتر از منافع اخروی و شامل مواردی مانند تجارت می داند، بر لزوم تعاون برای تحقق آنها تأکید می کند. ایشان تفاهم دینی در حج را بهترین مقدمه و زمینه برای تحقق