حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 114

میشل مالرب، مورخ دین، درباره کارکرد یکسان نگری و یکسان سازی حج می گوید: «این پوشش یکدست و یکسان که رده بندی اجتماعی را از میان برمی دارد، نماد برابری آدمیان است در برابر خدا». (1)

ب) تقویت سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی، یکی از مهم ترین مفاهیم و مباحث نوین جامعه شناسی و علوم سیاسی است که به مباحثی مانند همبستگی اجتماعی نیز می پردازد. یکی از رویکردها و تعاریف مهم سرمایه اجتماعی، بر اساس ارتباطات اجتماعی، (2) شبکه روابط و اعتماد اجتماعی است. بنابراین سرمایه اجتماعی در روابط میان افراد تجسم می یابد. (3) البته اعتماد اجتماعی نیز در شبکه روابط اجتماعی در راستای تقویت سرمایه اجتماعی تبیین شدنی است. (4) به این ترتیب روابط اجتماعی می تواند اعتماد اجتماعی را افزایش دهد و از این طریق، سرمایه اجتماعی را ارتقا دهد.

پس سرمایه اجتماعی، تابع کیفیت و کمیت روابط اجتماعی است. در این بیان می توان گفت سرمایه اجتماعی که از روابط اجتماعی ایجاد می شود و اعتماد اجتماعی را افزایش می دهد، بیانی ظریف از وحدت در جهان اسلام است. به عبارت دیگر در حج، روابط بین مسلمانان در سطحی جهانی و بین المللی، در فضایی اخلاقی و دینی شکل می گیرد و نوعی از انسجام و اعتماد اجتماعی شکل می گیرد که با تقویت روابط اجتماعی، سرمایه اجتماعی را افزایش می دهد و این یعنی تقویت ایده وحدت امت اسلامی در حج.

1- (1) . انسان و ادیان نقش دین در زندگی فردی و اجتماعی، ترجمه مهران توکلی، صص 312 و 313.
2- (2) . ر.ک: جامعه شناسی ارتباطات، باقر ساروخانی، ص25.
3- (3) . ر.ک: بنیادهای نظریه اجتماعی، جیمز کلمن، ترجمه: صبوری، ص465.
4- (4) . ر.ک: پایان نظم سرمایه اجتماعی و حفظ آن، فرانسیس فوکویاما، ترجمه غلام عباس توسلی، ص26.