حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 117

وضعیت اجتماعی خودش را بگوید. تصادم این جامعه های دور از هم، روح اجتماعی زنده و اندیشه اجتماعی آگاه پدید می آورد. تجمع، عامل تحرک انسانی، آگاهی و رشد جهان بینی اعتقادی بشری است.

در دنیا، «کنگره» خیلی فراوان است. اما این «کنگره عظیم حج» با همه تجمع ها و کنگره های دیگری که در دنیا بوده و هست، فرق دارد. در تجمع ها و کنگره های دیگر، نمایندگان طبقات و ملت ها که انتخاب و دست چین شده اند، می آیند و جمع می شوند؛ اما در اینجا، ملت ها و توده ها، بی نماینده و مستقیم، خودشان به میعادگاه می آیند. هر انسانی به نمایندگی خود و جامعه اش، اینجا دعوت خدایی شده و حاضر می شود. اصل حرکت و مهاجرت نیز یعنی، از وقتی که مناسک حج شروع می شود، هیچ توقّفی (نظری و عملی) نیست. نه آدم می تواند توقّف کند و نه هم باید توقّف کند. تمام مناسک حج در حرکت و تغییر، معنا می یابد؛ از تغییر لباس گرفته تا تغییر انجام مناسک در شب و روز. (1)

اساساً حج و عمره، مناسکی دکترینال هستند. یعنی مناسکی با برانگیختگی عاطفی اندک و تواتر نسبتاً بالا که یک مرکزیت ایجاد می کنند و قدرت انتقال شبکه پیچیده ای از مفاهیمی را دارند که در خاطره معنایی ذخیره شده و مؤلفه های هویتی یک گروه مفروض، مثل یک امت را پدید می آورند. (2)

مناسک حج دو ویژگی دارد که به تقویت وحدت اسلامی بسیار کمک می کند:

الف) جمعی بودن

همبستگی از چهار عامل ارزش ها، هنجارها، نقش ها و تجمعات مشترک، حاصل می شود و چهار کارکرد تطبیق با شرایط جدید، حل تنش های اجتماعی، نیل به اهداف و