حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 118

حفظ همبستگی را ایفا می کند. (1) همه عوامل همبستگی و کارکردهای آن در حج، در قالب مناسک، خود را نشان می دهد؛ زیرا مسلمانان در حج، اعمال دینی یکسانی را در زمان و مکان مشترک، به صورت دسته جمعی انجام می دهند. بر این اساس در همه ادیان، تشکیل انجمن اخوت برای رسیدن به آرمان مذهبی و اجتماعی متدینان رواج دارد؛ این حرکت برای همبستگی پیروان، جهت اعتراض به وضع موجود و وصول به آرزوی مشترک و تجدید و تشدید اعمال دینی بنیادی است. (2)

تنظیم کنندگی روابط برای خیر همگان و برانگیزانندگی احساس مشترک و وحدت اجتماعی، از کارکردهای اجتماعی مناسک دینی است که تأثیر مناسک حج را در تقویت وحدت اسلامی نشان می دهد. از این روی گناه (کنش برهم زننده روابط داخلی گروه و مناسک) عامل حفظ وحدت اجتماعی و احساس مشترک محسوب می شود. (3) مناسک و مواقف حج، از این جهت بیشترین تأثیر را در ایجاد وحدت اجتماعی و تنظیم روابط مسلمانان و کشورهای اسلامی، برای تأمین خیر عمومی آنها خواهد داشت.

جمعی بودن مناسک حج، از جهت دیگر نیز در تقویت وحدت اسلامی مؤثر است. مناسک حج از منظر جامعه شناختی جمعی است و نه اجتماعی؛ یعنی مناسک حج به این شکل نیست که با مساعی یکدیگر و زنجیره وار انجام شود؛ به طوری که اگر کسی حاضر به تقبل بخشی از آن نشود، مسئولیت خود را به درستی انجام ندهد و فعالیت های دیگران را مخدوش یا مختل سازد؛ بلکه همه باید به صورت فردی، مناسک حج را همراه با دیگران و در یک زمان و مکان مشخص و البته به شکل یکسان انجام دهند.

1- (1) . انقلاب و بسیج سیاسی، حسین بشیریه.
2- (2) . جامعه شناسی دین، یوآخیم واخ، ترجمه جمشید آزادگان، صص173-175.
3- (3) . جامعه شناسی دین، ملکم همیلتون، ترجمه محسن ثلاثی، ص170.