- دیباچه 1
- اشاره 7
- مقدمه 10
- برائت از مشرکان و بیداری اسلامی 12
- اشاره 12
- 1. نظریه دشمن مشترک 14
- اشاره 16
- الف) انسجام بخشی 16
- د) امنیت بخشی در عرصه بین الملل 21
- مقدمه 26
- تأثیر انقلاب اسلامی بر بیداری اسلامی 27
- عناصر و مؤلفه های انقلاب اسلامی و حج 28
- اشاره 28
- 1. خدامحوری 32
- 2. مردم محوری 33
- 3. رهبری 36
- 4. وحدت کلمه و همبستگی 38
- 5. قیام و مبارزه 39
- 6. دشمن شناسی 41
- عرصه ها و زمینه های حج در صدور انقلاب 43
- اشاره 43
- 2. شناساندن دشمن و برائت از آن 47
- 3. معرفی انقلاب 49
- اشاره 53
- 1.تعصبات فرقه ای و مذهبی 53
- موانع صدور گفتمان انقلاب اسلامی در حج 53
- 2. انحصار در ابعاد فقهی حج 54
- الف) تفکر وهابی 55
- 3. حکومت آل سعود 55
- اشاره 55
- ب) نگرش نسبت به غرب 56
- اشاره 61
- 5. تفاوت نظام سیاسی تشیع و تسنن 61
- الف) ویژگی های حاکم 61
- ب) نظام روحانیت 62
- 6. ناکارآمدی جمهوری اسلامی 63
- مقدمه 65
- جایگاه مسئله فلسطین در بیداری اسلامی 67
- ظرفیت های حج در تقویت آرمان فلسطین در بیداری اسلامی 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ظرفیت های دانشی (آگاهی بخشی) 68
- الف) توجه به نقش دولت ها 69
- د) معرفی الگوهای مبارزه در جهان اسلام 74
- ه) بیان آسیب های مبارزه و قیام 75
- و) پیوستگی منافع امت اسلامی با فلسطین 76
- 2. ظرفیت های گرایشی (احساسی) 77
- الف) برانگیختن احساسات مسلمانان 77
- اشاره 77
- ب) روحیه دادن به مسلمانان 78
- اشاره 80
- 3. ظرفیت های کنشی (رفتاری) 80
- الف) ایجاد وحدت 81
- ب) محکومیت تجاوزات اسرائیل 82
- مقدمه 85
- ابعاد اقتصادی بیداری اسلامی 87
- ظرفیت های اقتصادی حج و بیداری اسلامی 89
- 1. اقتصاد و سیاست 89
- اشاره 89
- اشاره 92
- الف) توسعه گردشگری دینی 92
- 2. اقتصاد و توسعه 92
- ب) تشکیل بازار مشترک اسلامی 95
- ج) تشکیل اتحادیه های همکاری اقتصادی 98
- زمینه های فرهنگی - اجتماعی همگرایی اقتصادی مسلمانان و حج 99
- اشاره 102
- مقدمه 103
- بیداری اسلامی و وحدت جهان اسلام 104
- اشاره 106
- فرایند حج در تقویت وحدت جهان اسلام در راستای بیداری اسلامی 106
- اشاره 107
- الف) حج و تقویت هویت تمدنی 108
- ب) تمرکز بر دشمن مشترک 110
- اشاره 111
- 2. همگرایی ارتباطی (تقویت روابط بین مسلمانان) 111
- الف) تقویت هویت دینی 112
- ب) تقویت سرمایه اجتماعی 114
- اشاره 115
- 3. همگرایی فقهی (مناسک وحدت بخش) 115
- الف) جمعی بودن 117
- ب) ساختارشکن بودن 119
- 5. همگرایی اقتصادی (وحدت آفرینی ابعاد اقتصادی حج) 122
- 1. تقویت قدرت 125
- آثار تقویت وحدت اسلامی در حج 125
- اشاره 125
- 2. ارتقای امنیت 126
- 3. تشخص هویتی و کنشگری فعال در عرصه بین الملل 129
- 4. تقویت ایده امت اسلامی 130
- مقدمه 133
- جنبه های مردمی بیداری اسلامی 135
- جایگاه ملت ها در عرصه جدید بین الملل 136
- حج و ارتقای جایگاه ملت های مسلمان در عرصه بین الملل 136
- ظرفیت حضور ملت ها در حج در بیداری اسلامی 138
- اشاره 138
- اشاره 139
- الف) تحت فشار قرار دادن دولت ها 140
- ب) تأثیرگذاری بر سیاست جهانی 142
- اشاره 143
- 2. ایجاد و تقویت جنبش های اجتماعی 143
- الف) تقویت باورهای مشترک 144
- ب) اعمال فشار به نهادهای رسمی قدرت 146
- ج) جهان شمولی و تقویت همبستگی اجتماعی 149
- مقدمه 152
- اشاره 154
- حج، رسانه اسلامی 154
- 1. امپریالیسم رسانه ای و ضرورت توجه به ابعاد رسانه ای حج 154
- 2. ابعاد رسانه ای حج 157
- ظرفیت های رسانه حج در بیداری اسلامی 159
- اشاره 159
- الف) کارکرد اطلاع رسانی 160
- اشاره 160
- 1. کارکردهای رسانه ای حج و بیداری اسلامی 160
- ب) کارکرد آموزشی یا انتقال فرهنگ 162
- ج) کارکرد همگن سازی 164
- د) کارکرد راهنمایی و رهبری 165
- ه) کارکرد بحران زدایی 166
- اشاره 168
- 2. دیپلماسی رسانه ای حج و بیداری اسلامی 168
- ب) کسب منافع و ارتقای جایگاه بین المللی 170
- مقدمه 172
- اهمیت و عرصه های جهانی شدن 173
- حج و جهانی شدن 174
- اشاره 175
- جهانی شدن، بیداری اسلامی و حج 175
- 1. تضعیف دولت ها و افزایش حضور و قدرت ملت ها 177
- 2. افزایش اتحاد و انسجام و کمرنگ شدن هویت های قومی و فرقه ای 178
- 3. کنشگری در عرصه بین الملل 180
- مقدمه 183
- ابعاد تمدنی بیداری اسلامی 184
- اشاره 187
- ابعاد تمدنی حج 187
- 1. نقش حج در شکل گیری تمایلات تمدنی 187
- 2. نقش حج در شکل گیری اندیشه های تمدنی 188
- 3. نقش حج در شکل گیری هویت تمدنی 190
- 4. نقش حج در شکل گیری سبک زندگی اسلامی و محصولات تمدنی 191
- تقویت بعد تمدنی بیداری اسلامی در حج 193
قرار دارد و مسلمانان، اعضای حزب الله هستند و فردیت و انزوا در نظر اسلام مردود است. (1) حتی عبادت و خودسازی، نباید به فردیت و انزوا کشیده شود.
به عبارت دیگر در اسلام، عبادت فقط در ارتباط با خدا خلاصه نمی شود، بلکه بخشی از فرایض دینی، در نوع و کیفیت ارتباط و رویارویی با مردم تعریف می شود و دینداری کامل، هیچ گاه با صرف ارتباط فردی با خدا - بدون توجه به جامعه و سایر مسلمانان - حاصل نمی شود. حتی اسلام برای عبادت فردی نیز شئون اجتماعی قرار داده است؛ مانند نماز جماعت. به این ترتیب اخلاق و عرفان در اسلام، کاملاً جنبه اجتماعی دارد.
در حج نیز هرچند ابعاد قوی اخلاقی، تربیتی و عرفانی وجود دارد، ولی این ابعاد به صورت بسیار واضح و گسترده ای به صورت دسته جمعی و با ذیل اجتماعی همراه است. به عبارت دیگر یکی از کارکردهای حج، این است که ابعاد اخلاقی، به سالم سازی و ارتقای روابط اجتماعی بپردازد. بر این اساس ابعاد معنوی حج در راستای تقویت و تعالی ابعاد سیاسی و اجتماعی مسلمانان و ساماندهی نظام ارتباطات اجتماعی مسلمانان، بر اساس اصول اخلاقی و دینی تحلیل شدنی است. در این مناسک و تعالیم اخلاقی، حج به بهترین شکل، زمینه همگرایی و وحدت اسلامی را فراهم می کند تا با تقویت هویت دینی، زمینه وحدت مسلمانان در فضایل اخلاقی و با انگیزه های معنوی را فراهم کند.
5. همگرایی اقتصادی (وحدت آفرینی ابعاد اقتصادی حج)
در کنار ابعاد و کارکردهای اخلاقی و اجتماعی حج، جنبه های اقتصادی آن نیز مهم است؛ چنان که در آیات و روایات نیز به کارکردهای اقتصادی حج پرداخته شده است. (2)
1- (1) . ر.ک: حج از نگاه حقوق بین الملل، سید محمد خامنه ای، ص115.
2- (2) . برای مطالعه بیشتر در این خصوص ر.ک: مجموعه مقالات اولین همایش حج و اقتصاد، « [1]معیارهای اقتصادی حج در قرآن و سنت»، نبی الله قاسمی خطیر و سید حبیب الله ساداتی، 201 و 206 - 208؛ «ابعاد اقتصادی و مالی حج از دیدگاه قرآن و عترت»، سید احمد سیادتی و احسان صائمی، صص 216-221؛ همان، «حج و اقتصاد»، حسن رمضان زاده، صص 232-240؛ همان، «نقش حج در تحقق توسعه اقتصادی مطلوب اسلام»، محمد اسماعیل زاده، صص 572 - 578؛ همان، «نگاهی آماری به ظرفیت های بازرگانی کشورهای اسلامی با یکدیگر»، محمود حاجی یوسفی پور، صص 637-641.