حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 129

تردیدها می کاهند و می توانند با توانمندسازی کشورها، برای شناخت دشمنان خود از دامنه تردیدها در قبال مسائل امنیتی بکاهند. (1) به این ترتیب دفاع هماهنگ و مشترک مسلمانان در برابر دشمنان اسلام، یکی از مصادیق وحدت سیاسی مسلمانان می شود. (2)

3. تشخص هویتی و کنشگری فعال در عرصه بین الملل

از جمله تحولات اساسی فراگیر اواخر سده بیستم، احیای دین، در مقام یکی از مباحث حساس در مقوله روابط بین الملل است. روابط بین الملل سنتی، در واقع آغاز خود را درون سامانه دولت- ملت یا دولت مدرن می داند. درون این سامانه، فرضیه ای وجود داشت مبنی بر اینکه دین، اساساً امری عرفی است و تکثر دینی و فرهنگی با جامعه بین الملل سازگاری ندارد؛ بلکه باید آن را حضور کرد، به حاشیه راند یا حتی مغلوب نمود. (3) اما با ایجاد فضایی جدید، نوعی سکولار یزاسیون زدایی یا حداقل مطالعه و پذیرش آن در روابط بین الملل آغاز شده و دین به عامل مهمی در روابط فراملی و بین المللی تبدیل شده است.

از این رو کشورهای اسلامی به شرطی که از تشخص هویتی در سطح بین الملل برخوردار باشند، می توانند اسلام را به عنوان یک قدرت قوی و اثرگذار در سطح بین الملل وارد کنند. تقویت وحدت در جهان اسلام، سبب می شود کشورهای اسلامی به عنوان یک قدرت واحد، فراتر از همه هویت های ملی و مرزهای جغرافیایی در عرصه بین الملل حضور یابند. به عبارت دیگر کنشگری فعال در عرصه بین الملل، وابسته به یک

1- (1) . ر.ک: فصلنامه مطالعات راهبردی، «تحلیل امنیت در پارادایم های حاکم بر روابط بین الملل»، مجید عباسی اشلقی، ش3، صص 545 - 554.
2- (2) . ر.ک: وحدت اسلامی: مبانی، عرصه ها، موانع و راهکارها، محمدرسول حسینی، صص 104-111.
3- (3) . ر.ک: «اسلام و غرب، صدای گفت وگوی مسلمانان» جان لی اسپوزیتو و جان اوول، ص 22؛ دین و روابط بین الملل، یورگن ها برماس و دیگران.