حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 136

این حرکت که توجیه کننده و تقویت کننده جنبش های مردم باشد، همه و همه با وجود یک رهبر جامع الاطراف میسر خواهد بود. (1)

در سده ی اخیر جنبش های اسلامی، حرکت هایی مردمی و سازمان یافته بوده اند که خواهان جایگزینی و تغییر وضع موجود بر اساس دستورات شرع اسلام در همه ابعاد فکری - عقیدتی و سیاسی - اجتماعی هستند. (2)

پس از سال 2000، سازمان های غیر دولتی مردم محور در کشورهای عربی، به شدت رو به افزایش بوده است که می توان از آن به توسعه جامعه مدنی تعبیر کرد. این مسئله، پویایی های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و همچنین ساز و کارهای تراکنش میان گروه های گوناگونی را نشان می دهد که می کوشند بر تغییر، تأثیر بگذارند و آن را مدیریت کنند. (3) روی آوردن مسلمانان به چنین سازمان های واسطۀ بین دولت و توده جامعه، زمینه ساز نهضت های اسلامی و نشانگر دوری و جایگاه ضعیف دولت ها نزد مردم است. (4)

حج و ارتقای جایگاه ملت های مسلمان در عرصه بین الملل

جایگاه ملت ها در عرصه جدید بین الملل

امروزه مطالعات روابط بین الملل در فضای جهانی شدن با پشت سر گذاشتن نظریات «دولت محور»، به سوی «چند/ جهان محوری» می رود تا با تغییر مفهوم کنشگر

1- (1) . ر.ک: رهبری و انقلاب، حسین حسینی.
2- (2) . بیداری اسلامی در جهان عرب؛ مطالعات نظری و موردی، به کوشش فرزاد پورسعید، «جنبش های انقلابی عربی؛ چشم اندازها و چالش های الگوی نوین دولت»، عزیز جوانپور و میر قاسم بنی هاشمی، ص 147.
3- (3) . ر.ک: انقلاب در کشورهای عربی، واکاوی ریشه ها و عوامل، «تلاشی برای ارزیابی توسعه جامعه مدنی عربی»، امانی قندیل، صص 69-87.
4- (4) . ر.ک: جامعه مدنی و دولت: کاوش هایی در نظریه سیاسی، نیراچاندوک، ترجمه فریدون فاطمی و وحید بزرگی، ص 41.