حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 167

ثبات اجتماعی، کارکرد مؤثری داشته باشند. (1)

یکی از علل مهم بیداری اسلامی در مباحث فرهنگی و اجتماعی با عنوان بحران هویت بیان شده است. هرایر دکمجیان در این خصوص می گوید:

یکی از نتایج انحطاط و زوال اسلامی، ایجاد بحران هویت فردی و جمعی در میان مسلمانان بود... . عظمت بحران هویت، اسلام را در مقابل قدرت نظامی غرب و تأثیر و نفوذهای ایدئولوژیک، به حالت تدافعی در آورد. (2) از آنجا که هویت تمدنی، هویتی فرازمانی و فراسرزمینی است که ملیت ها و فرهنگ های مختلف را در خود جای می دهد، حج ظرفیت عظیمی در تقویت این هویت دارد. حج آوردگاه مسلمانانی است که از سرتاسر جهان، در زمان و مکان مشخصی برای انجام مناسک دینی، دور هم جمع شده اند و این، یعنی وحدت در عین کثرت؛ در اینجا فرهنگ ها و ملیت های گوناگون، ذیل دین واحد تجمع می کنند. به این ترتیب آموزه ها و هویت دینی، سبب ایجاد کنگره عظیم انسانی می شود.

افزون بر این، حج خاستگاه و بستر رویدادهای مهم تاریخی است و هر فرد زائر، پس از حضور در سرزمین وحی، خود را با این سابقه تاریخی همراه می بیند و از این جهت خود را به تمدنی اصیل، کهن و پویا متعلق می داند؛ تمدنی که او هم اکنون خود را در متن آن مشاهده می کند. حاجی، مکان ها و رویدادهایی را مشاهده می کند که ریشه هویت دینی امروز او را می سازد؛ ریشه و بنیانی که همه مسلمانان، خود را در آن یکسان می دانند و به آن احساس تعلق می کنند.

علاوه بر اسلام، حج یادآور دینداران بزرگی همچون ابراهیم و اسماعیل است که بنیان عمیق و اصیل هویت دینی را در بستر تمدن بشری به رخ می نمایاند. با توجه به