حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 169

الف) ارتقای قدرت

اگر موضوع دیپلماسی را علم و هنر ایجاد رابطه میان کشورها، به منظور حفظ و کسب منافع ملی از طریق به کارگیری هنرمندانه اطلاعات، در متقاعد ساختن طرف مقابل بدانیم، امروزه صورت تکاملی آن، علم و هنر رسانه ای است؛ یعنی متقاعدسازی و اثرگذاری دیپلماسی سنتی، با ترکیبی از قدرت سخت و قدرت نرم در ابعادی گسترده، با سرعت بیشتر، پیچیده و بازیگرانی متنوع. (1) البته نباید از نظر دور داشت که دیپلماسی رسانه ای و به کارگیری قدرت نرم، موضوعات جدیدی هستند و در عین حال از مسائل خرد محیط بین المللی جاری و آینده به شمار می آیند که تئوری های موجود (2)، به اظهارنظر قطعی یا انتخاب رویکردی تعمیم پذیر برای آن نپرداخته اند.

به هر حال تصور غالب در دیدگاه سنتی، بر این پایه استوار است که محیط بین المللی، صحنه ای مرکب از تخاصم و تقابل (کمتر تعامل و همکاری) میان حاکمیت های مستقل است و روابط میان کشورها بر اساس دیپلماسی سنتی تنظیم گردیده است. ولی امروزه که عرصه بین المللی، از بسیاری از جهات، از جمله فرسایش مرزها، محدود شدن قدرت های قلمرویی و جریان بدون کنترل اطلاعات، دچار تحولات عدیده ای شده است، کشورها ناگزیر به ارتباط بیشتر با یکدیگر و حتی با هویت هایی هستند که صاحب هیچ سرزمینی نیستند. (3)

این مفاهیم و تحلیل ها در مورد دیپلماسی رسانه ای، به خوبی در مورد حج که رسانه بین المللی جهان اسلام است تببین می شود. حج که گردهمایی عظیم نمایندگانی از سرتاسر جهان اسلام است، مرزهای جغرافیایی و هویت های ملی، فرقه ای و نژادی را

1- (1) . ر.ک: ارزیابی تحول دیپلماسی در قرن بیستم، محمدرضا البرزی.
2- (2) . ر.ک: مجموعه مقالات دیپلماسی رسانه ای تهران، رضا صالحی امیری.
3- (3) . ر.ک: مجموعه مقالات همایش رسانه ها و ثبات سیاسی - اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، گروهی از نویسندگان.