حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 178

حیطه اختیارات آن، باعث ایجاد گسست میان دولت و ملت در جوامع اسلامی و تضعیف حاکمیت ملی در این کشورها می شود که همین مسئله، می تواند برای برخی از دولت های اسلامی بحران آفرین باشد. (1)

به طور کلی در فرایند جهانی شدن، ویژگی های اصلی دولت ملی، همانند اهمیت و نقش مرزها، رو به زوال قرار می گیرد. (2)

امام خمینی(رحمه الله) با چنین نگرشی، حج را محلی برای کنشگری ملت های مسلمان برای اصلاح دولت های اسلامی می دانستند. از دید امام، وجود دولت های سرسپرده اسلامی، یکی از مشکل ها و موانع بیداری اسلامی است. (3) حتی در پیام های ایشان راجع به حج نیز این نکات بسیار به چشم می خورد. (4)

اهمیت و تأثیر نکات پیش گفته در تأثیر حج بر بیداری اسلامی، با توجه به موضع و جایگاه دولت های اسلامی در مورد بیداری اسلامی مشخص می شود؛ زیرا یکی از مهم ترین علل داخلی بیداری اسلامی، عملکرد ضعیف دولت های اسلامی است که سبب ایجاد نوعی خودباختگی هویتی در جوامع اسلامی شده است. از این جهت بیداری اسلامی، قیام و نهضتی در مقابل عملکرد حاکمان خودفروخته ای است که برای حفظ قدرت، فریفته غرب شده اند و استعمار فرانو را تسهیل می کنند.

2. افزایش اتحاد و انسجام و کمرنگ شدن هویت های قومی و فرقه ای

در فصل اول بخش دوم همین کتاب، در مورد ظرفیت عظیم حج در ایجاد وحدت و همبستگی در جهان اسلام سخن گفتیم و مکانیسم های حج در تحقق این امر مهم و

1- (1) . ر.ک: جهان شمولی اسلام و جهانی سازی (2)، «ناامنی محدود بررسی تهدیدهای جهانی شدن برای جهان اسلام»، ص 220.
2- (2) . جامعه شناسی سیاسی معاصر جهانی شدن، سیاست، قدرت، نَش کِیت، ترجمه محمدتقی دل فروز، صص 10-13. همچنین ر.ک: M. Waters, Globalization (New York: Routledge, 1995).
3- (3) . ر.ک: صحیفه نور، ج11، ص202؛ ج12، ص272؛ ج14، ص107؛ ج15، ص262.
4- (4) . ر.ک: صحیفه حج، ج1، صص123، 143، 144، 147، 193، 202، 203، 252 و [1] 254.