حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 187

ابعاد تمدنی حج

اشاره

ابعاد تمدنی حج را از دو منظر می توان بررسی کرد: از یک منظر با نگاهی کلان، به تمامیت حج به جایگاه و کارکرد حج ابراهیمی در تمدن اسلامی توجه می شود و از منظر دیگر با الهام گیری از مناسک حج، به کارکردهای این مناسک الهی، در تحقق و مهندسی تمدن اسلامی توجه می شود. در این بخش برای جلوگیری از اطاله کلام فقط رویکرد اول را بررسی می کنیم.

در این رویکرد حج در چهار حوزه تمدنی، نقش آفرین است؛ نقش اصلی حج در شکل گیری تمایلات تمدنی و نقش فرعی آن در شکل گیری اندیشه ها، هویت و فرهنگ تمدنی و نقش تبعی آن در شکل گیری محصولات و سبک زندگی است.

1. نقش حج در شکل گیری تمایلات تمدنی

از کارکردهای محوری و مهم حج، شکل دهی تمایلات مؤمنانه و ایجاد همدلی امت اسلامی در جایگاه پایگاه اساسی شکل گیری تمدن اسلامی است.

تمایلات، عاطفه ها و احساسات، از ارکان مهم یک جامعه و تمدن بشری است که در حیات اجتماعی خود بدان پایبند هستند. هر جامعه ای متناسب با حس زیباشناسی خود، گاه به مسائلی علاقه روحی و کشش درونی پیدا می کند و گاه از موضوع و مطالب دیگری متنفر است؛ همین تمایلات با تعامل با اندیشه هاست که مبدأ ابراز رفتارها و موضع گیری می شود.

بر این اساس کارکرد حج در شکل گیری تمایلات الهی مشخص می شود؛ تمایلاتی که زیرساخت تمدن اسلامی است. در حج ابراهیمی، بخشی از مسلمانان جهان از اقوام و ملل مختلف و با رنگ ها و نژادهای گوناگون، با شور و اشتیاق به سوی مرکز عرفان و عشق، مکه مکرمه حرکت می کنند و با فراموش کردن همه تفاوت ها و اختلاف های