حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 19

ج) مقاومت بخشی (تقویت روحیه مقاومت)

یکی از آثار و کارکردهای دشمن انگاشتن چیزی، تهدید دانستن اوست؛ یعنی لازمه دشمن دانستن، این است که او را تهدیدی (1) علیه خود بدانیم. تهدیدکننده سعی می کند از طریق ناامن سازی ذهنی و به خطر انداختن منافع ملموس طرف مقابل، به هدفش برسد.

افزون بر این، تهدید، ابعاد روانی اجتماعی نیز دارد و به عنوان یک عمل اجتماعی، مانند خزنده در دل جامعه حرکت می کند و چون فضا را مناسب می بیند، سر بر می آورد و رقیبش را مرعوب می کند. از آنجا که تهدید با توجه به زمینه محیط اجتماعی، کارآمدی تأثیر و تأثری خودش را نشان می دهد، در مقابل کنش و رفتار تهدید، یک واکنش اجتماعی نیز پدید می آید که با توجه به شرایط و زمینه های اجتماعی، گاهی موافق با خواست تهدیدکننده است و زمانی هم مخالف خواست تهدیدکننده.

در سوی دیگر تهدید، واکنش تهدیدشونده به تهدید وجود دارد که ممکن است درونی باشد و آشکار نشود و ممکن است به «مقاومت» و تسلیم نشدن در مقابل خواست تهدیدکننده ختم شود. (2) به عبارت دیگر فعل تهدید از آنجا که منبعث از یک «غیر» است، سبب می شود که سه اتفاق در افراد تهدیدشونده به وجود آید: (3)

1. در مقابل «غیر»، یک «خود» واحد به وجود آید. تعریف هویت جمعی و ایجاد وحدت، اولین دستاورد مثبت تهدید است.

1- (1) . «تهدید»، کنش و فعلی اجتماعی است که گاهی در یک رفتار و گاهی در قالب کلمات، بروز پیدا می کند. تهدید لزوماً عملی نمی شود؛ بلکه تهدیدکننده می خواهد بر شخص تهدیدشونده سلطه یابد و «سلطه»، برای رسیدن به اهداف استعماری تهدیدکننده است.
2- (2) . ر.ک: کالبد شکافی تهدید، اصغر افتخاری، ص94.
3- (3) . ر.ک: مقالات برگزیده همایش نظریه بیداری اسلامی در اندیشه سیاسی حضرت آیت الله العظمی امام خمینی و حضرت آیت الله العظمی خامنه ای، تأثیر مقاومت بر بیداری اسلامی در اندیشه سیاسی حضرت آیت الله خامنه ای، کمیل خجسته، صص 727 - 751.