حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 190

می تواند زمینه مناسبی برای این امر مهم باشد و کانون اصلی ایجاد همفکری گردد. باید از این فرصت طلایی به نحو احسن استفاده کرد و تمامی همایش ها و جلسات علمی، به صورت دقیق برنامه ریزی شود و از تمامی توان و ظرفیت فکری جهان اسلام، در شکل دهی امت اسلامی استفاده نمود. پرواضح است که این فعالیت ها، نباید تنها به این ایام خلاصه شود، بلکه کارها باید مستمر، عمیق، کاربردی و ناظر به تحقق تمدن نوین اسلامی باشد.

3. نقش حج در شکل گیری هویت تمدنی

تمدن سازی، فرایندی است که در آن، عوامل متعددی دخیل است؛ از جمله این عوامل، برقراری ارتباط فرد با جامعه و نظام تمدنی موجود است. به دیگر بیان در نظام تمدنی، نه تنها فرد و جامعه، ستیزی با یکدیگر ندارند، بلکه با یکدیگر تعامل دارند. (1) این ارتباط از این جهت مهم است که هویت فرد، امری رابطه ای یا همان برساخته ای اجتماعی است. (2)

کارکرد هویت تمدنی در فضای داخلی جامعه، ایجاد انسجام و همبستگی اجتماعی است و به منافع فرد و منافع جامعه شکل می دهد. (3) بنابراین جامعه ای می تواند وصف تمدن را به خود بگیرد که در آن به هم پیوستگی و همبستگی میان افراد با یکدیگر و میان افراد و نهادهای سیاسی وجود داشته باشد. در حقیقت دو گروهی که یکدیگر را دشمن آشتی ناپذیر می انگارند، نمی توانند پایه یک اجتماع سیاسی را فراهم سازند؛ مگر آنکه این برداشتشان از یکدیگر دگرگون شود. یعنی گروه های سازنده یک جامعه، باید تا اندازه ای مصالحشان منطبق بر هم باشد. (4)بنابراین برای اینکه ارتباط مؤثر فرد با جامعه شکل گیرد، فرد باید

1- (1) . جستاری نظری در باب تمدن، ص75.
2- (2) . ر.ک: نظریه اجتماعی سیاست بین الملل، الکساندر ونت، ترجمه حمیرا مشیرزاده، صص19 و470.
3- (3) . ر.ک: همان.
4- (4) . گذار به دموکراسی ملاحظات نظری و مفهومی، ساموئل پی. هانتینگتون، ترجمه و تألیف محمدعلی کدیور، ص20.