حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 21

وجود دشمن فرضی و انتزاعی - که وجود خارجی ندارد، ولی واقعیت مفهومی و معنایی دارد - نیز چنین کارکردی دارد. (1)

د) امنیت بخشی در عرصه بین الملل

اشاره

از دید نظریات اثبات گرا، امنیت امری مادی و ملموس است و در بعد نظامی نمود پیدا می کند و دولت نیز مرجع امنیت و تأمین کننده آن است. (2) اما پس از جنگ سرد، نظریات پسااثبات گرا شکل گرفت. از دید آنها، امنیت مفهومی چندوجهی است و در تمامی سطح فرد، جامعه و دولت مطرح می شود و مراجع متعددی دارد. (3) بر این اساس امنیت عینی و ذهنی، دارای ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است و بازیگران مؤثر در مسائل امنیتی بین المللی، تنها دولت ها نیستند. (4)

وجه مشترک همه نظریه های پسااثبات گرا این است که آنها برخورداری از امنیت را پدیده ای اجتماعی می پندارند. (5)یکی از مهم ترین شاخص هایی که در این دوران و با لحاظ رویکردهای فرهنگی، به مطالعات امنیتی وارد شد، بحث «هویت» و رابطه آن با مسائل امنیتی بود. (6)

1- (1) . ر.ک: معاونت فرهنگی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، «نظریه وحدت آفرینی دشمن مشترک و کشورهای مسلمان نشین»، ابراهیم برزگر، صص 56 و 57.
2- (2) . ر.ک: فصلنامه مطالعات راهبردی، «دگرگونی در نظریه ها و مفهوم امنیت بین المللی»، محمود یزدان فام، ش4، ص727.
3- (3) . برای نمونه ر.ک: مردم، دولت و هراس، باری بوزان.
4- (4) . ر.ک: «جایگاه فرهنگ در نظریه های روابط بین الملل»، بهاره سازمند، صص 279 - 302؛ تحول مفاهیم در روابط بین الملل، حمیرا مشیرزاده و نبی الله ابراهیمی؛ پژوهشکده مطالعات راهبری، «پویایی های روش شناختی در روابط بین الملل و مطالعات امنیتی»، مهدی میرمحمدی، صص 98 - 108.
5- (5) . فصلنامه مطالعات راهبردی، «رهیافت های شناخت شناسی امنیت»، محمود عسگری، ش2، ص389؛ فصلنامه سیاست خارجی، «علل تحول تروریسم در عصر پست مدرن»، عنایت الله یزدانی و محمد خدابنده، ش4، ص858.
6- (6) . ر.ک: «هویت در روابط بین الملل»، طیبه واعظی، صص 319- 328؛ تحول در مفاهیم روابط بین الملل، حمیرا مشیرزاده و نبی الله ابراهیمی.