حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 22

دین از مهم ترین عناصر هویتی است که جامعه بر اساس آن شکل می گیرد. به دنبال هویتی شدن عنصر دین، موضوعات دینی در گفتمان امنیتی سهیم می شود. (1) بحث ما در این است که حج می تواند امنیت فرهنگی - اجتماعی مسلمانان را در مقابل غرب تأمین کند و حتی از جهتی می تواند تهدیدی برای غرب باشد؛ غربی که رقیب تمدنی و مانع جهان اسلام در جریان بیداری اسلامی است و رفتار تحقیرآمیز، تبعیض گونه و استعمارگرانه او، از علل مهم بیداری اسلامی است.

یکی از مهم ترین دستاوردهای مطالعات امنیت پسااثبات گرایان (سازه انگاران) مفهوم «امنیت هستی شناختی» است. این دیدگاه که بر اساس نظریه اجتماعی هویت شکل گرفته، معتقد است فرایند هویت یابی از طریق روابط با دیگران انجام می شود. (2) امنیت هستی شناختی، به حفظ موقعیت و هویت یک بازیگر در میان سایر بازیگران اطلاق می شود که به نوبه خود در نتیجه تعاملات و روابط مستمر و طولانی مدت با دیگران حاصل شده است. (3)

بنابراین بخشی از تهدیدهای امنیتی، به نوع روابط و تعاملات سایر کشورها با بازیگر مورد نظر در عرصه بین الملل برمی گردد که می تواند سبب انزوا یا پویایی و اقتدار بین المللی آن کشور شود. براین اساس حج دو کارکرد در راستای امنیت اجتماعی جهان اسلام در سطح بین الملل دارد:

یک - ارتقای امنیت

حج با تقویت و گسترش تعاملات، روابط و انسجام سیاسی و اجتماعی امت اسلامی، می تواند مانع از انزوای اسلام در نظام بین الملل شود و اقتدار و موقعیت اسلام را ارتقا

1- (1) . ر.ک: پژوهشکده مطالعات راهبردی، نوسفلی گری و جهانی شدن امنیت خاورمیانه، نبی الله ابراهیمی، صص 54 و 55.
2- (2) . ر.ک: «هویت در روابط بین الملل»، طیبه واعظی، ص325؛ تحول مفاهیم در روابط بین الملل، حمیرا مشیرزاده و نبی الله ابراهیمی.
3- (3) . ر.ک: پژوهشکده مطالعات راهبردی، «پویایی های روش شناختی در روابط بین الملل و مطالعات امنیتی»، مهدی میرمحمدی، صص 102 - 105.