حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 62

مسلمانان در معرض خطر قرار می گیرد. به این ترتیب، «امنیت» بر «عدالت» ترجیح داده شد و اصل امر به معروف و نهی از منکر، تغییری رو به انزوا یافت. (1)

البته بیداری اسلامی نشان داد که رویکرد عدالت محور و آزادی محور، در چارچوب منطق جهادگرا، در حال جایگزینی با رویکرد امنیت محور در اندیشه سیاسی اهل سنت است. به این ترتیب فقه سیاسی اهل سنت، در حال تغییر از نگاه امنیت محور - که بر اطاعت محض از حاکم تأکید داشت - به قاعده عدالت محور - که قیام در برابر حاکم ظالم را تجویز می کند- است. بر این اساس می توان پیش بینی کرد، فقه سیاسی اهل سنت با تأثیر از وضع سیاسی بیرونی و با فراهم شدن زمینه فکری، سیاسی و اجتماعی لازم، در آینده دچار تحولات مهمی شود. (2)

ب) نظام روحانیت

اجتهاد در تشیع، سبب تقویت ارتباط مردم با عالمان در مسائل جاری سیاسی و اجتماعی می شود که زمینه حضور در قیام، در مقابل حاکمان ظالم را فراهم می کند. افزون بر این، علما و حوزه های علمیه شیعه، برخلاف اهل سنت، از نظر سیاسی و اقتصادی، هیچ وابستگی به دولت ندارند؛ بلکه با پایگاه مردمی خود، در مقابل نظام های سیاسی فاسد، به راحتی واکنش نشان می دهند. (3)

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، نشان می دهد اسلام می تواند یک وسیله مؤثر برای انقلاب باشد و با به چالش کشیدن نظم موجود، نظامی جدید را طرح ریزی نماید.

1- (1) . ر.ک: عدالت در اندیشه سیاسی اسلام، بهران اخوان کاظمی؛ اندیشه های سیاسی در اسلام و ایران، حاتم قادری، صص 107-112؛ مبانی مشروعیت حکومت، نظریه ابوالحسن ماوردی، غلامرضا ذاکر صالحی، صص 114-119.
2- (2) . ر.ک: بیداری اسلامی در نظر و عمل، به کوشش (ویراستار علمی) اصغر افتخاری؛ «بیداری اسلامی؛ تحلیل تحول فقه سیاسی اهل سنت»، مجید بهستانی، صص 165-204.
3- (3) .ر.ک: بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، منوچهر محمدی، صص523-526.