حج و تعالی جهان اسلام : مروری بر کارکرد های بین المللی حج با تمرکز بر بیداری اسلامی صفحه 89

تبیین ماهیت دینی خیزش ها و جنبش ها در کشورهای اسلامی، اسلام را «دال» مرکزی گفتمان اسلامی می داند که درون همه جوامع اسلامی وجود دارد. (1)

ظرفیت های اقتصادی حج و بیداری اسلامی

اشاره

در ادامه ظرفیت های اقتصادی حج در راستای علل بیداری اسلامی را مرور می کنیم:

1. اقتصاد و سیاست

اقتصاد اسلامی علاوه بر دغدغه پاسخگویی به نیازهای اقتصادی، دغدغه پاسخگویی به نیازهای سیاسی را نیز دارد و بر نگرش اجتماعی- اقتصادی تأکید دارد. بر این اساس به ظهور استعمار اروپایی و روش های غربی در نظام های مالی این منطقه، توجه می شود و در روند استعمارزدایی و جنبش های استقلال طلبانه، حرکت احیاگرانه اسلامی نیز جان می گیرد و دکترین های کلاسیک اسلامی احیاء می شوند. (2) امروزه در مباحث سیاسی و اجتماعی، بر این نکته تأکید می شود که چنان که تحولات سیاسی را نمی توان از عملکرد و روابط نیروهای اقتصادی دور دانست، (3) روندهای اقتصادی را نیز نمی توان از زمینه های سیاسی و اجتماعی آن جدا کرد. (4) افزون بر این، اقتصاد علاوه بر جنبه های سیاسی، با فرهنگ و اجتماع نیز در تعامل است. (5)

1- (1) . همان، صص 59 - 63.
2- (2) . ر.ک: «شکل دادن مجدد به اقتصاد مالیه و بانکداری اسلامی در سیاست جهانی»، بیل مائورر، ترجمه: رضا سیمبر، صص 100-101.
3- (3) . برای نمونه ر.ک: کتاب بیداری اسلامی (ویژه مطالعات موردی)، «درآمدی بر زمینه ها و پیامدهای اقتصادی بیداری اسلامی در خاورمیانه»، حسن شکوه، صص 21-57.
4- (4) . برای نمونه ر.ک: کتاب بیداری اسلامی (ویژه مطالعات موردی)، «بررسی ابعاد اقتصادی جنبش بیداری اسلامی»، چتم هاوس، ترجمه الهام شوشتری زاده، صص 59 - 81.
5- (5) . اقتصاد اجتماعی با برداشتی از اقتصاد اجتماعی اسلام، حسن توانایان فرد.