تاریخ خمس صفحه 101

1- 164. تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 172.

2- 165. فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی؛ به نقل از عقد الفرید، ج 4، ص 81.

گاه به سود خود و حکومت خود حکم شرعی می ساخت.

هنگامی که ابو الدرداء انصاری درباره معامله طلا و نقره به بیشتر از وزن و زیادتر از قیمت برای او، حدیث پیامبرصلی الله علیه وآله را نقل کرد و گفت: از پیامبرصلی الله علیه وآله شنیدم که چنین معاملاتی را نهی می فرمود، معاویه پاسخ داد: «امّا به نظر من اشکال ندارد».(1) و یا اینکه او در زمینه خرید و فروش شراب، آن را جایز می شمرد.(2) همچنین درباره توزیع غنیمت ها برای خود نظر تازه ای داد که مورد اعتراض ابوذر قرار گرفت.(3)

خمس به فراموشی سپرده می شود

معاویه در دوران سلطنت خود، نخست به خمس غنیمت ها بسنده می کرد و واژه خمس در دیوان اداری و حساب خزانه او از ردیف و جایگاهی برخوردار بود؛ امّا از آنجا که این واژه دارای پیشینه و معنا و مفهوم ویژه ای و نیز یادآور احکام و صاحبان حقّی بود و به هنگام کاربرد آن در گفتگوها و مکاتبات، این معانی و مفاهیم به ذهن خطور می کرد و هرچند کسی جرأت می کرد به آن اشاره کند، پس از چندی که از آغاز