تاریخ خمس صفحه 109

1- 178. تاریخ الخلفاء، ص 214 و 215.

2- 179. تاریخ سیاسی اسلام، ص 58، ج 60؛ به نقل از الفتوح، ج 4، ص 158، ج 160.

3- 180. همان؛ به نقل از بحارالانوار، ج 44، ص 29.

4- 181. سوره حشر، آیه 7.

5- 182. همان؛ به نقل از بحارالانوار، ص 10، پاورقی.

مسرف ادامه یافت و پس از آن، با سرکوبی شدید کارگزاران اموی؛ چون حجاج بن یوسف ثقفی و هشام روبه رو شد. از سوی دیگر، با جنایات عبداللَّه بن زبیر (از سال 64 تا 73 ه.ق) در مکّه همراه بود؛ امّا امام سجادعلیه السلام توانست با مدیریت بسیار هوشمندانه خود و به کار بستن اصل سیاسی - مذهبی «تقیه»، گروه شیعه را از میان ضربات مهلک دشمنان به سلامت عبور دهد؛ لذا در این شرایط خفقان و کشتار، امکان طرح احکام مالی و ولایی و تبیین و آموزش آنها وجود نداشت.

افزون بر آن، شیعیان در این دوران کسانی بودند که پس از پیامبرصلی الله علیه وآله از دیگر مردمان جدا شدند و دنبال سخن و اندیشه های علی علیه السلام رفتند و در زمان امام سجادعلیه السلام به ایشان، نه به عنوان رهبر یک مذهب و با دیدگاه فقهی خاص؛ بلکه به عنوان یک فقیه زاهد و وارث علمی خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله می نگریستند و صف بندی شیعه به عنوان یک گروه فقهی خاص هنوز آشکار نشده بود؛ لذا در نزد آنان، خمس و احکام آن به مانند نظر سایر مسلمانان بود و هیچ گونه آشنایی با احکام مذهب تشیّع نداشتند و امام نیز شرایط را برای تبیین چنین احکامی مساعد نمی دیدند. و تنها وجود شیعه از لحاظ سیاسی و اعتقادی احساس می شد و این صف بندی از زمان امام باقرعلیه السلام آغاز شد.(1)