تاریخ خمس صفحه 11

1- 5. غریب الحدیث؛ الاستیعاب، ج 3، ص 89.

تقسیم نبود، از آن فرمانده و حاکم می شد.(1)

شایان توجّه است که حاکم نه تنها از غنایم جنگی سهمی می برده است؛ بلکه از هر فایده غیر منتظره ای که به چنگ افراد می افتاده است، سهمی به فراخور حال می گرفته است. مثلاً در خبری آمده است: پیش از اسلام، در ناحیه مکّه، هر کسی گنجی می یافته است، خمس؛ یعنی یک پنجم آن، در اختیار شیخ قبیله بوده و او آن گونه که می خواست هزینه می کرد.

مرحوم صدوق در کتاب خود، روایتی را از امام صادق علیه السلام نقل می کند که پیامبرصلی الله علیه وآله در وصیتش به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! إنّ عبدالمطلب سنّ فی الجاهلیه خمس سنن أجراها اللَّه له فی الإسلام … ووجد کنزاً فأخرج منه الخمس وتصدّق به»؛(2) «ای علی! عبدالمطلب پیش از اسلام پنج قانون را بنیان نهاد که خداوند آن را در اسلام جاری ساخت … گنجی که می یافت خمس آن را صدقه می داد».