تاریخ خمس صفحه 113

1- 189. الطبقات الکبری، ج 5، ص 290 و 291.

2- 190. کشف الغمّه، ج 2، ص 17.

3- 191. الطبقات الکبری، ج 5، ص 390 به بعد.

او تلاش کرد این روش در سیستم مالی حکومت نهادینه شود؛ بنابراین ردیف ویژه ای برای آن در حساب خزانه خود قرار داد. اسحاق بن یحیی می گوید: در زمان خلافت عمر بن عبدالعزیز به نزدش رفتم، او را دیدم درحالی که برای خمس، خزانه جداگانه ای و برای زکات، خزانه جداگانه ای و برای فی ء خزانه جداگانه ای درست کرده بود.(1)

عمر بن عبدالعزیز در زمان خود، فرمان داد که از معدن ها - که تا آن زمان خمس می گرفتند - خمس نگیرند؛ بلکه زکات بگیرند.(2)

امّا این اصلاحات چندان به درازا نکشید و عمر بن عبدالعزیز پس از دو سال و اندی به مرگ مرموزی از دنیا رفت و خلفای پس از او، به همان روش خلفای ماقبل عمر بن عبدالعزیز رفتار کردند و دیگر اثری از خمس در دستگاه خلافت باقی نماند و این واژه برای همیشه در دستگاه خلافت به فراموشی سپرده شد.

نتیجه بخش سوم

یک - روشی که عثمان در برخورد ملوکانه خود با خمس و مصادره آن به عنوان بخشی از دارایی خود و خاندانش در