تاریخ خمس صفحه 117

1- 194. صحیح بخاری، ج 1، ص 114، باب 77؛ و نیز بنگرید: تاریخ تدوین حدیث، مجله نور علم ش 1، ص 101؛ سیر اجمالی در تاریخ تدوین حدیث، ج 1، ص 319.

2- 195. همان و تذکره الحفاظ، ج 1، ص 5 - 7؛ سنن دارمی، ج 1، ص 85؛ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 11 و 12، ح 28 - 26.

این حرکات اصلاحی همزمان بود با سال های آغازین ولایت و امامت ابی جعفر امام باقرعلیه السلام (سال های 95 الی 114 هجری). آن حضرت از همین فضای باز سیاسی - فرهنگی پدید آمده، بیشترین استفاده را نمود، نشست ها و حلقه های علمی برای بیان احادیث و سنّت نبوی تشکیل داد و فقهای بسیاری، که تشنه شنیدن احکام اسلام ناب از سرچشمه های زلال آن بودند، در این نشست ها شرکت می کردند و امام علیه السلام توانست با کمک برخی از همین شاگردان خود، مکتب فقهی اهل بیت علیهم السلام را بر محوریت کتاب خداوند تبارک و تعالی و سنّت پیامبرصلی الله علیه وآله بنیان نهد و احکام به فراموشی سپرده شده را زنده و برپا کند.

یکی از احکامی که در دوران حکومت دوساله عمر بن عبدالعزیز مطرح و احیا شد، موضوع خمس است، و این فرصت خوبی را برای پدید آورد تا امام باقرعلیه السلام آن را به عنوان یکی از پروژه های نشست علمی خود قرار دهد و بتواند از این راه، جایگاه راستین آن را در احکام شریعت اسلام ناب روشن سازد و صاحبان اصلی آن را بشناساند.

آغاز کوتاه سازی دست خلفا از خمس شیعه

هنگامی که عمر بن عبدالعزیز موضوع پرداخت خمس را به خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله مطرح کرد، گفت: اینان چون از نزدیکان پیامبرصلی الله علیه وآله هستند، باید سهم ذوی القربی را از خمس جدا کرده