تاریخ خمس صفحه 126

1- 209. همان، ج 9، ص 528، ح 13؛ آورده شده از تهذیب، ج 4، ص 136، ح 385.

زمان، در آغاز برنامه، تدوین خمس بدین گونه بوده است، خمس چندانی گرفته نشده است و امام باقرعلیه السلام نیز در دریافت خمس، با عفو و بخشش برخورد می نمود و اگر چیزی دریافت می کرد، بیشتر از ثروتمندان شیعه و یا کارگزاران دولتی شیعی بوده که به ناچار به استخدام دولت اموی درآمده بودند.

ابوحمزه ثمالی می گوید: شنیدم که امام باقرعلیه السلام فرمود: «من أحللنا له شیئاً أصابه من أعمال الظالمین، فهو له حلال، وماحرّمناه من ذلک، فهو حرام»؛(1) «اگر از سوی کارمندان این حاکمان ستمگر به کسی چیزی برسد، اگر ما آن را بر او حلال کردیم، پس حلالش باد و اگر بر او حرام کردیم، آن برای او حرام می شود».

5 - تحلیل اضطراری خمس

بیان احکام تازه و نو توسط امام باقرعلیه السلام از یک سو جامعه شیعه را دچار سرافرازی و بالندگی نمود؛ چرا که آنها با یادگیری احکام و آموزه ها در صف بندی فقهی نوینی قرار می گرفتند و از این که برای دریافت پرسش های فقهی خود، ناگزیر به روی آوردن به اندیشمندانی که با عقاید آنها مخالفت نمی کردند، احساس پویایی و آرامش می کردند؛ امّا از سوی دیگر، از اینکه می دیدند با پذیرش این آموزه ها می بایست بار مالی ویژه ای را