تاریخ خمس صفحه 156

1- 258. وسائل الشیعه، ج 9، ص 488، باب 2، ما یجب فیه الخمس، آورده از تهذیب، ج 4، ص 124، ح 357.

2- 259. تهذیب، ج 4، ص 121، ح 346.

3- 260. وسائل الشیعه، ج 9، ص 548، باب 4، از ابواب الانفال، ح 11؛ آورده از تهذیب، ج 4، ص 138، ح 388.

4- 261. وسائل الشیعه، ج 9، ص 548، باب 4، از ابواب الانفال، ح 12؛ آورده شده از کافی، ج 4، ص 61، ح 4؛ و تهذیب، ج 4، ص 144، ح 403.

که قیام کننده از ما به پا خیزد، پس مالیات آنچه که در دست دیگران هست، می ستاند … حلال کرده ایم».

اکنون پرسش اینجاست که با توجّه به تأکیدات امام علیه السلام بر وجوب خمس و پرداخت آن، چرا ایشان آن را تحلیل کرده اند؟ شاید در زمان ایشان رویدادهای ویژه ای رخ داده است، که شایسته توجّه به آنها باشد، با توجّه به چنین نگرشی می توان به نتایج زیر رسید:

1 - سختی زندگی اقتصادی شیعیان

برخی از خبرهای مربوط به این دوران، نشان دهنده این است که زندگی اقتصادی شیعیان در زمان ایشان و پس از ایشان چندان رضایت بخش نبوده است و امام صادق علیه السلام مراعات حال برخی از شیعیان را نموده و از آنها خمس دریافت نمی کرد.

مثلاً در روایت یونس بن یعقوب آمده: مردی که طناب و گهواره فروش بود، به نزد امام صادق علیه السلام آمد و گفت: فدایت شوم، ما کالاهایی داریم، تجارت می کنیم، سود می بریم و می دانیم حقّ مشخصی برای شما در آن است که ما در مورد آن کوتاهی می کنیم! امام علیه السلام در پاسخ او فرمود: «ما أنصفناکم إن کلّفناکم ذلک الیوم»؛(1) «درست نیست که ما امروز شما را در سختی بیندازیم».