تاریخ خمس صفحه 160

1- 265. وسائل الشیعه، ج 9، ص 551، باب 4، از ابواب الانفال، ح 18؛ آورده از کافی، ج 1، ص 458، ح 15.

خود را خلیفه و صاحب سهم رسول خداصلی الله علیه وآله از خمس می دانستند؛ بنابراین امام صادق علیه السلام در این دوران، روایات تحلیل خمس را رواج داد تا شیعیان بتوانند به آن استناد کنند و از پرداخت خمس به خاندان بنی عبّاس خودداری ورزند تا مالیات جدیدی از سوی عباسیان از آنها درخواست نشود و فشار مالی به شیعیان وارد نشود.

4 - تحلیل خمس از باب تقیه بود

در میان شاگردان امام صادق علیه السلام، عبد اللَّه بن سنان شاگرد کوشای آن حضرت، بیشترین روایات خمس را از امام نقل کرده است و نیز شاگردان نامی ایشان، زراره بن اعین، حلبی، ابی بصیر، حفص بختری، جملگی روایات وجوب خمس و شیوه محاسبه و پرداخت خمس را نقل کرده اند و هیچ کدام از این بزرگان، روایات تحلیل خمس را نقل نکرده اند و این نمی تواند امری تصادفی باشد؛ بلکه نشانگر دو نکته است:

یکم - امام علیه السلام روایات تحلیل خمس را نزد اشخاص ویژه ای و یا در شرایط ویژه ای به خاطر مسائل سیاسی بیان کرده اند.

دوم - این دسته از شاگردان امام، این روایات تحلیل خمس را به مانند دیگران از امام شنیده اند؛ امّا آنها قصد واقعی امام را می دانستند و این روایت ها را جزء روایات تقیه ای و غیر واقعی قلمداد نموده اند و از نقل آن خودداری کرده اند.