تاریخ خمس صفحه 161

از سوی دیگر، در کنار روایت های تحلیل خمس، روایات فراوانی نیز هست که شیعیان در زمان امام صادق و سایر امامان علیهم السلام با وجود سختی ها و خطرها و دوری راه، تلاش می کردند تا خمس دارایی خود را به امام علیه السلام برسانند، که از این همه کوشش و تلاش به خوبی می توان فهمید پرداخت خمس در نزد آنان امری واجب قلمداد می شده است.

5 - تحلیل خمس امری ولایی و موقت بوده

به احتمال قوی، که می توان در مورد دلیل تحلیل خمس آورد، این که تنها در برخی موضوعات که حلال نبودن آن شیعیان را دچار سختی و گرفتاری شدید می کرده است؛ از جمله اموالی را که شیعیان در گذشته به دلیل ناآگاهی از مسأله و یا سهل انگاری، خمس آن را نداده و با آن معاملات گوناگون انجام داده اند؛ از قبیل: نکاح، و یا کنیزی خریده و از آن صاحب فرزند شده اند و حال آن که مقداری از پول آن سهم امام بوده و امام در بخشی از آن شریک بوده.

روایات گوناگونی که از امام صادق علیه السلام در این باره وارد شده؛ از جمله: روایت حارث بن مغیره که از امام می پرسد: ما کالاهایی داریم از قبیل غلّات و کالاهای تجاری و مانند اینها، و می دانیم که شما در آن سهمی دارید؟ امام فرمود: «فلم أحللنا إذاً لشیعتنا إلّا لتطیب ولادتهم، وکلّ من والی آبائی فهو فی حلّ