تاریخ خمس صفحه 232

1- 378. وسائل الشیعه، ج 9، باب 8، ما یجب فیه الخمس، ح 4؛ آورده از اصول کافی، ج 1، ص 547، ح 24؛ تهذیب، ج 4، ص 123، ح 354.

زکات و مالیات سلطان، بر او واجب نیست؛ لذا محمّد بن شجاع نیشابوری از امام می پرسد: مردی از مزرعه اش یکصد کرّ گندم خالص به دست می آورد، و یک دهم آن، یعنی ده کرّ را از او برای مالیات گرفته اند و برای آبادی مزرعه اش سی کرّ هزینه شده. آنچه در دستش مانده، شصت کرّ است، آیا بر او چیزی واجب است؟ امام در پاسخ او نوشت: «لی منه الخمس مما یفضل من مؤونتهم»؛(1) «پس از کم کردن همه هزینه هایش خمس مازاد آن برای من است».

در مورد دیگری، ابوعلی بن راشد نماینده امام هادی علیه السلام در بغداد، با امام دیداری دارد و گزارش برخورد شیعیان با این حکم تازه را به اطلاع امام می رساند و سپس پرسش هایی در این باره از امام می کند، چندی بعد جریان دیدار خود با امام را، به علی بن مهزیار نماینده امام در اهواز شرح می دهد: «قلت له: أمرتنی بالقیام بأمرک وأخذ حقّک، فأعلمت موالیک بذلک. فقال لی بعضهم: أیّ شی ء حقّه؟ فلم أدر ما أجیبه؟ فقال: یجب علیه الخمس، فقلت: فی أیّ شی ء؟ فقال: فی أمتعتهم وصنائعهم. قلت: والتاجر علیه والصانع بیده؟ فقال: إذا أمکنهم بعد مؤونتهم»؛(2) «به امام گفتم: شما فرمودید دستور تان را اجرا کنم، من هم آن را به آگاهی هواداران تان رساندم، برخی از آنها به من گفتند: سهم او