تاریخ خمس صفحه 281

فصل دوم

خمس در نخستین سال های آغازین غیبت کبری

با بررسی روایت های امامان معصوم علیهم السلام و اخبار تاریخی تا زمان غیبت صغری روشن می شود که تا سال های پایانی غیبت صغری، خمس توسط نمایندگان امام علیه السلام دریافت می شد و حتّی پس از صدور توقیع مبارک مبنی بر تحلیل خمس توسط ابوجعفر محمّد بن عثمان (م 305 ه.ق)، خمس توسط او و نمایندگان پس از او نیز دریافت شده است. و امّا درباره وضعیت خمس پس از دوران غیبت صغری؛ یعنی سال 329 ه.ق به بعد می بایست تأمّل ویژه نمود.

با آغاز غیبت کبرای آخرین امام معصوم و حجّت خدا، شیعیان دچار سردرگمی و نگرانی شده بودند، فقهای شیعه، به ویژه فقهای شهرهای مرکزی عراق مانند کوفه و بغداد، که همیشه سایه هدایت های علمی و معنوی امام را بر سر خود احساس می کردند، دچار بلاتکلیفی شده بودند، آنها هنوز مهارت های لازم در به کارگیری و کارآمد ساختن میراث علمی