تاریخ خمس صفحه 353

به شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی زمان خود، تحلیل خمس را به کار برده است، که می بایست به آن توجّه کافی داشت.

دو - تنها در مورد امام حسن و امام حسین و امام سجاد علیهم السلام، خبری مبنی بر دریافت خمس به طور صریح نداریم، در صورتی که بقیه امامان معصوم شیعه علیهم السلام قائل به وجوب خمس بوده و خود نیز خمس را دریافت می کرده اند و هیچ یک از ائمه علیهم السلام، خمس را در زمان خود به طور مطلق تعطیل نکرده اند؛ بلکه خمس را واجب دانسته و خمس دریافت می کردند و این وجوب تا پایان دوران غیبت صغری حضرت مهدی علیه السلام ادامه داشته است.

سه - از دوران هفتمین پیشوای معصوم؛

یعنی امام موسی بن جعفرعلیهما السلام به بعد، امامان علیهم السلام برای دریافت خمس، تشکیلات مالی بنیان نهادند که در دوره سه امام آخر، این تشکیلات گسترش بیشتری پیدا کرد، و اوج آن در دوران غیبت صغرای آخرین پیشوای شیعیان بود که گاهی برخی از یاران امام، جان خود را به خاطر کار و تلاش در این تشکیلات از دست داده اند.(1)

چهار - امامان علیهم السلام همیشه با اندیشه تحلیل خمس،

به شدّت مقابله می کردند و با واژه ها و الفاظی شدید برخورد می کردند،